We moeten het wantrouwen jegens de overheid terugwinnen

Politieke partijen, de ombudsman, NPO, landelijke dagbladen: iedereen is het met elkaar eens over één onderwerp en dat is... nee, niet "bestaanszekerheid" maar: "terugwinnen van het vertrouwen in de overheid". Dat geeft aan dat de prioriteit ligt bij het veranderen van de houding van de burger. Het handelen van de overheid is vooral instrumenteel, om die verandering teweeg te brengen.

Voor de media hoeft dat niet. Die vinden systeemkritiek 'extreemrechts' en 'anti-democratisch'. Zij steunen de zittende partijen en die houden de lastpakken liever af. Het probleem zit volgens hen aan de kant van de ongehoorzame burger die weigert om de overheid te vertrouwen.

Sagen Sie, was Sie tun

"Ik zeg wat ik denk en doe wat ik zeg" zei Pim Fortuijn. We zijn inmiddels aangeland bij een overheid die niet zegt wat ze doet, dat is een paar stappen verder. Als je vraagt wat ze gedaan hebben en waarom, dan zwijgen ze in alle talen, terwijl dat het enige is wat telt: transparantie. Als je weet wat er gebeurd is en waarom, kun je beoordelen of ze hebben gezegd wat ze dachten en gedaan wat ze zeiden. Zelfs Woo-verzoeken worden genegeerd of gesaboteerd.

Sagen die Schrank-Trendsetter VVD und D66, was sie tun?

VVD schreibt im Wahlmanifest: "De overheid moet dienstbaar, betrouwbaar en transparant zijn. De Tweede Kamer moet zijn controlerende taak goed kunnen uitvoeren en zich richten op het controleren van de regering." Es ist buchstäblich da. Es muss so viel getan werden. Wer diese Aussage gegen das Verhalten des Rutte-Kabinetts abwägt, kommt nicht umhin, zu dem Schluss zu kommen, dass die Botschaft des VVD und die Realität weit auseinander liegen. Der VVD hält sein Wort offensichtlich nicht. Wo ist der Zuverlässigkeitsfaktor?

Uit het partijprogramma van D'66: "Als mensen niet worden beschermd tegen willekeur en misbruik van de macht faalt de rechtsstaat [...] De basis moet op orde zijn: goede dienstverlening, transparante verantwoording en begrijpelijke communicatie." Hoe rijmt goede dienstverlening met draconisch beleid, hoe transparant is het tegen de borst houden van beleidsprocessen met onderliggende data en modellen, en bedoelen ze met begrijpelijke communicatie misschien dat het helder moet zijn dat iemands positie gevaar loopt als diegene iets beter denkt te weten (of zelfs: echt veel beter weet) dan regeringsfunctionarissen? Valt het instellen van achterdeschermen-censuur op sociale media en baanonzekerheid bij kritiek misschien onder 'begrijpelijke communicatie'? Ook daar geen spoor van introspectie. Ze schrijven wel te leren van de toeslagenaffaire maar de afgelopen periode heeft uitgewezen dat er helemaal niets is geleerd van de toeslagenaffaire. Alle belangrijke coronakaarten worden nog steeds tegen de borst gehouden, wob-verzoeken ten spijt.

Die Regierung macht daher große Fehler, vertuscht sie, verliert das Vertrauen und glaubt dann, dass die Wahrnehmung der Bürger angepasst werden muss. Die regentenhafte Verachtung strahlt aus: Wenn wir vor der Masse spielen, wird alles wieder gut. Sie verlassen sich auf ihre Hauptpfeiler: Volkskrant, NRC, Op1.

Wie een overheid vertrouwt die zich zo opstelt, is geen democraat. Een democratische regering bestaat bij de gratie van tegenkrachten. Die hele dynamiek is buitenspel gezet. We hebben herhaaldelijk gezien hoe kabinetsleden zich afwendden als de oppositie het woord kreeg - en hoe de Kamervoorzitter dat liet gebeuren. Een machtsbeluste meerderheid hield alles in de tang met een onderling handjeklap van principes.

Vielleicht wollen sie es alle, aber sie können den Kräften der Macht einfach nicht standhalten.

Die Vierte Welle spielt kontrollierte Opposition

Trouw veröffentlichte einen wohlwollenden Meinungsbeitrag der Anwälte Stan Baggen und Peter van der Vlis. Die beiden Hauptpfeiler ihrer Argumentation: "Een publieke evaluatie [van het coronabeleid] kan vertrouwen terugwinnen" und "Een gebrek aan vertrouwen erodeert de democratie".

Eine gründliche Evaluierung wird das Gegenteil bewirken: Sie wird uns mit der Tatsache konfrontieren, dass die Demokratie nicht mehr funktioniert und dass dies genau auf mangelndes Misstrauen gegenüber der Regierungspolitik und die Unterdrückung dieses Misstrauens zurückzuführen ist.

Zwei Auszüge aus das Plädoyer von Baggen und van der Vlis in Trouw

"Een publieke evaluatie kan vertrouwen in de overheid terugwinnen."

Baggen/van der Vlis in Trouw

Het 'terugwinnen van vertrouwen' is een mooie opbouwende gedachte maar wel een die onvoldoende blijk geeft van het besef dat, in tegenstelling tot het toevertrouwen van macht, het vasthouden aan macht intrinsiek kwaadaardig is. Met macht is het net als met voorrang: je moet het krijgen, niet nemen. Macht uitoefenen over anderen is het beperken van de soevereiniteit van die anderen. Dat betekent ingrijpen op individuele vrijheden en (mensen)rechten. Centralisatie van macht staat op gespannen voet met zelfbeschikking. Dat geldt op individueel niveau maar ook op grotere schaal: EU beknot bijvoorbeeld de soevereiniteit van aangesloten landen. Regeringsvertegenwoordigers zijn geneigd om te tekenen bij het kruisje, want dat biedt carrière-technisch meer zekerheden. Daar lopen belangen door elkaar en het behoeft geen betoog dat gecentraliseerde belangen vele malen zwaarder wegen dan lokale.

Het 'terugwinnen van vertrouwen' is een mooie opbouwende gedachte maar wel een die onvoldoende blijk geeft van het besef dat, in tegenstelling tot het toevertrouwen van macht, het vasthouden aan macht intrinsiek kwaadaardig is. Met macht is het net als met voorrang: je moet het krijgen, niet nemen. Macht uitoefenen over anderen is het beperken van de soevereiniteit van die anderen. Dat betekent ingrijpen op individuele vrijheden en (mensen)rechten. Centralisatie van macht staat op gespannen voet met zelfbeschikking. Dat geldt op individueel niveau maar ook op grotere schaal: EU beknot bijvoorbeeld de soevereiniteit van aangesloten landen. Regeringsvertegenwoordigers zijn geneigd om te tekenen bij het kruisje, want dat biedt carrière-technisch meer zekerheden. Daar lopen belangen door elkaar en het behoeft geen betoog dat gecentraliseerde belangen vele malen zwaarder wegen.

Eine öffentliche Bewertung wird zur Rechtfertigung für eine misstrauischere Haltung.

Vertrauen in das System oder in die Beamten?

Het 'terugwinnen van vertrouwen' gaat uit van de wat naïeve overtuiging dat niet alleen de functionarissen binnen zulke machtssystemen weer vertrouwd moeten worden maar ook het systeem waarbinnen machtsgrage carrièrejagers hun gang konden gaan. Checks and Balances bleken rituele dansjes. Toch worden we weer gemaand om te geloven dat degenen die nu onjuiste beweringen doen om hun gezicht redden, in een nieuwe periode ineens wél de krachten kunnen weerstaan van Het Systeem. Let wel: Het Systeem waar zij zelf aan bouwen en dat hen een positie biedt. Politici noemen al die posities samen zelfs een "Huis". Daar gaan ze de fundamenten heus niet onder wegspoelen. We moeten hen op hun blauwe ogen geloven dat ze vanaf de volgende kabinetsperiode integer en transparant zullen handelen binnen een zelfcorrigerend systeem, ook als ze de zaak volkomen in het honderd laten lopen en er vele levens met hun fouten zijn gemoeid. Als ze nu dan maar maar sorry zeggen. Zand erover...

Schade, aber so funktioniert es nicht.

Of mensen nu macht hebben verworven, gestolen of geërfd: je moet ze altijd wantrouwen, zo is gebleken. Machthebbers halen de schouders op over bijvoorbeeld een verdwenen € 5,1 miljard. Zonder met de ogen te knipperen communiceren ze op televisie gewoon dat dat niet waar is. Zo'n optreden zaait op zijn minst twijfel, want we vertrouwen politici toch? Het polariseert ook: voorstanders zien hun vertrouwen bevestigd ('de minister zegt het zelf!'), tegenstanders worden gesterkt in hun scepsis.
Tienduizenden onverklaarde doden na vaccinatie wimpelen ze weg, levens worden verwoest - en het is niet de eerste affaire waarin gewetenloos wordt opgetreden en feiten worden achtergehouden of verdraaid.

Hoezo moet dat vertrouwen eigenlijk terug? Juist misplaatst vertrouwen heeft al die misgrepen toegestaan. De goedgelovigheid kende geen grenzen. De burger had hierin geholpen moeten worden door de media maar wat daar is gebeurd vergt een evaluatie op zich. Zie ook Tijs van den Brink die tv-viruskok Ab Osterhaus 'één van de beste virologen die er is' noemt. De collectieve blindheid is werkelijk on-voor-stel-baar.

Mit einer gründlichen Evaluierung der Corona-Politik legt die Politik nicht nur sich selbst in die Schlinge. Es wird sich auch herausstellen, dass das System über Jahre hinweg keinen Schutz vor fatalen Fehlern und anschließender Vertuschung bietet, obwohl der Fleck, der gerieben wird, immer größer wird. Wer glaubt, dass Beamte die Quelle, aus der sie trinken, vergiften wird, hat keine ausreichende Lebenserfahrung.

Waar de overtuiging vandaan komt dat ons politieke systeem ons een volgende keer wél zal behoeden voor desastreuze misstappen, wordt nergens uitgelegd. Het mechanisme achter 'meer vertrouwen' is daarom niet duidelijk.

Auch ein anderes Systemdesign wird dieses Problem nicht lösen. Das aktuelle Design ist vielleicht gar nicht so schlecht. Ein Verfassungsgericht könnte eine Verbesserung sein, aber in den Ländern um uns herum war es nicht sehr hilfreich.

Dat er beleidsmatig wel eens foute afslagen worden genomen is onontkoombaar en de beleidselite houdt de gezamenlijke paraplu des te steviger vast als het stormt. Daar gaat het fout. Ze morrelen aan de transparantie, die inherent zou moeten zijn aan Het Systeem, en aan sociale en wetenschappelijke regels en principes, waardoor iets als 'verantwoording afleggen' niet meer dan een vertoning wordt, een rituele poppenkast. Juist daarom is wantrouwen de enige remedie. Wil je het wat positiever laten klinken, dan kun je het ook 'controle' of 'kritisch volgen' noemen.

Was leistet eine Evaluation?

Die Corona-Zeit war eine beispiellose Belastungsprobe, die viel ans Licht gebracht hat, aber nur für diejenigen, die es sehen wollen. Eine eingehende öffentliche Evaluierung wird selbst denen, die das noch nicht so sehen, bestätigen, dass eine Regierung niemals Vertrauen verdient, selbst wenn sie formal über Kontrollmechanismen verfügt. Die grenzüberschreitende Politik, die das System hervorgebracht hat, war während dieses Stresstests zu schädlich und ihre Vertuschung zu beschämend. Eine ordnungsgemäße Bewertung durch die Regierung ist daher nicht möglich, da sie die Interessen des Staates gefährdet. Der Staat könnte sich für inkompetent erklären und de facto alle angesammelte Autorität auslöschen, und das liegt nicht im Interesse des Staates, egal wie gerechtfertigt es auch wäre. (Beachten Sie auch, dass die Interessen des Staates zu einem anderen Interesse geworden sind als die Interessen der Bevölkerung.)

Minister Kuipers beriep zich dan ook op het Staatsbelang toen hem werd gevraagd waarom bepaalde data en afwegingen niet vrij beschikbaar waren. Het is een geloofwaardigere reden dan het eerdere "om privacyredenen". Als die informatie namelijk duidelijk maakt dat je de boel belazert met Het Systeem als dekmantel, dan is het in Staatsbelang als je jezelf als centrum van dat belang ziet. Weer een cruciale denkfout.

Een evaluatie zal aantonen dat Het Systeem 'De Staat' monstrueuze fouten niet heeft kunnen voorkomen, of die nu voortkwamen uit incompetentie of uit goede bedoelingen. Dat wordt achteraf verbloemd door pijnpunten te ontwijken en te vergoelijken, zie bijvoorbeeld de OVV-rapporten en de laatste "internationale audit", waarvan Fritsander Lahr verslag deed, te Lesen Sie auf maurice.nl. Der Slogan der Geldwäsche ist vorhersehbar geworden. Sie sind Ausdruck eines größeren, zugrunde liegenden Problems, nämlich dass Zahlen, Fakten und Wissenschaft keine Rolle mehr spielen, wenn es um legendäre Staatsversagen geht. Diese Fakten müssen dann verschwinden, weggenommen, mit Gas beleuchtet und vernebelt werden.

Der Stapel an Beweisen für dieses Versagen wird von Tag zu Tag größer. Wer diesen Haufen nicht als Beweis akzeptiert, könnte die zugrunde liegenden Hypothesen zumindest gründlich widerlegen. Die Veröffentlichung bisher geheim gehaltener Daten dürfte genügen. Doch stattdessen wird die Kritik zum Schweigen gebracht, lächerlich gemacht oder sogar bestraft und die Daten bleiben im Tresor der Regierung.

Aber glauben Sie, dass das Vertrauen wiederhergestellt werden muss?

Wenn es einen Ort gibt, dem man per Definition misstrauen sollte, dann ist es der Ort, an dem die Macht konzentriert ist. Dazu gehören auch Kontrollmechanismen in Form von Institutionen, die von den Machthabern bezahlt werden, um unabhängige Urteile zu fällen. (Ich würde sagen: Probieren Sie es aus, urteilen Sie unabhängig und kritisch über die Person, die Ihr Gehalt zahlt.) Kontrolle wird nicht als Hilfe, sondern als lästiges Hindernis erlebt. Sachliche Kritik, die zu dankbaren Korrekturen führen sollte, wird als Desinformation abgetan. Alles, um das Gesicht zu wahren. Und der schmutzige Körper, nach und nach.

Das Wichtigste an Tribunalen ist ihr Unterhaltungswert

Een harde publieke evaluatie is een optie, maar dan wel een met consequenties voor de eventuele plegers van norm- en wetsoverschrijdingen. Als dat internationaal wordt georganiseerd, heet dat 'tribunaal', een woord met vervelende associaties. Zo'n evaluatie zal hooguit enkele zondebokken eruit pikken die ritueel geslachtofferd kunnen worden, terwijl 90% van de verantwoordelijken ermee wegkomt. Niet alleen kabinetsleden en andere kopstukken maar ik doel vooral op de aanhangende journalisten, politici, ambtenaren en academia. En dat terwijl juist zij het zijn die die paar geslachtofferde arme sloebers hun gang hebben laten gaan en zelfs aanspoorden tot nóg disproportioneler beleid of tot nóg wenselijkere 'wetenschap'.

Die Medien haben für Unterstützung gesorgt, die es den Politikern wiederum ermöglicht hat, moralische Joker zu ziehen. Wir erinnern uns noch an den Doppelschlag zwischen Paulusma und Kuipers, die aufstachelnden Kuiken, die Think Tanker und ihre von VWS/rivm/NCTV inspirierten Trolle, eine Legion stiller Akademiker, Professoren und Ärzte, preisgekrönter Kollaborateure, fröhlich twitternder Nachrichten, korrupter Regierungsberater und so weiter. Wenn man es so ausdrückt, gibt es keine Rettung.

Verantwortung oder Schuld?

Van de beleidstop tot in de huiskamer zijn alle 'niet-wappies' mede-verantwoordelijk voor de gezondheidsterreur van de laatste jaren.

Sind sie tatsächlich schuldig? Nein, es mangelte ihnen einfach an gesundem Misstrauen gegenüber der Regierung. Weder die Zeitungen noch die großen Staatsrundfunkanstalten gaben dazu Anlass. Sie wissen es nicht besser, so funktioniert ihre Charakterstruktur nicht. Das ist nicht möglich, denn dann kommt man im oft staatlich subventionierten Leben beispielsweise der Bildungsfabriken (600.000 Mitarbeiter), der Gesundheitsindustrie (1,4 Millionen) oder des Medienkonglomerats (eine viel kleinere Gruppe mit entscheidender Reichweite) meist nicht weit. Für Kommunal- und Regierungsbeamte (ca. 1 Million) wird es nicht anders sein. Ca. 30 % der Erwerbsbevölkerung arbeiten im öffentlichen Sektor und werden aus staatlichen Mitteln bezahlt. Niemand beißt gerne in die Hand, die ihn füttert.

Regierungen sind ein notwendiges Problem und verdienen kein Vertrauen. Dabei geht es ausdrücklich NICHT um Einzelpersonen wie Politiker und Beamte, die ihre Arbeit oft mit Integrität erledigen: Es geht um das System der Macht, das jeden infiziert, der damit in Kontakt kommt. Wenn Sie dagegen immun sind, werden Sie rausgeschmissen. Das ist ein Selbstreinigungsprinzip. Siehe Omtzigt, wo die Veräußerung scheiterte, FvD, das nach Ansicht vieler abgeschafft werden sollte, und natürlich Arib. Unerhört Auch die Niederlande schenken nicht genug Aufmerksamkeit: Beseitigen Sie es.

"Een gebrek aan vertrouwen erodeert de democratie."

Baggen/van der Vlis in Trouw

Das war das zweite wichtige Zitat. Führung ist notwendig, um nicht in normlose Anarchie zu verfallen. Gruppenvereinbarungen müssen gemeinsam überwacht und überarbeitet werden, wenn die Gruppe Anlass dazu gibt. Dies erfordert beispielsweise Kontrolle und Durchsetzung, die von den Geführten akzeptiert werden. Sie einigen sich darauf, dieser Führung zuzuhören. Das erfordert in der Tat eine Form von Vertrauen. Das muss erkannt werden. Daher ist es notwendig, jederzeit überprüfen zu können, ob das eigene Vertrauen weiterhin berechtigt ist und ob die vereinbarten Regeln eingehalten werden.

Mittlerweile ist klar, dass auch das Gegenteil der Fall ist: Ein Mangel an misstrauen erodeert de democratie. Elk machtssysteem neigt naar verabsolutisering en dat hoort ook zo: machthebbers moeten met overtuiging werken. Dat betekent dat er continu gewaakt moet worden en dat waken is een taak van de bevolking en haar vertegenwoordiging. Die zou op haar achterste benen moeten staan bij de eerste signalen van haperende transparantie. Maar de overheid verzwijgt, verdraait, verbloemt, doet stiekem, houdt geheim, is vergeetachtig - en de bevolking trapt er in omdat de media het niet laten zien. "Ze staan er toch maar" hoor je dan.

Einer Regierung kann man nur vertrauen, wenn sie mit Argwohn verfolgt wird und sich auf Nachfrage korrigieren kann.

Bieden de media dan helemaal geen hoop? Die hebben per slot de taak om transparantie te forceren met hun 'verslaglegging'. Zonder transparantie geen controle - en dus is vertrouwen onmogelijk. Helaas blijken ook de media te zijn ingesponnen in Het Systeem, bijvoorbeeld via extra fondsen in drukke tijden (zie corona), lucratieve overheidscampagnes (zie corona) en privileges/primeurs/scoops/exclusieve toegang (zie corona). Hun taak is verworden tot beleidsondersteuning, oftewel propaganda voeren. Zou een transparantie-instituut helpen of zou die net als een rechter of een ombudsman toch weer het staatsbelang laten prevaleren, als het er werkelijk op aan komt?

Ik vrees dat het wel wat dieper graven wordt dan 'evalueren'.