Maurice de Hond, 8 juli 2026
Data-analist, sociaal geograaf, wetenschapsmethodoloog en opiniepeiler
Zes jaar gelijk, zes jaar genegeerd
Eindelijk kreeg Maurice de Hond het podium dat hem ruim zes jaar systematisch was ontzegd. Het verhoor bood hem de gelegenheid om zijn wetenschappelijk onderbouwde kritiek op de RIVM-lijn — tot en met het recente verhoor van Jaap van Dissel — uitgebreid en gedetailleerd uit de doeken te doen. Geen losse meningen, maar een zorgvuldige opbouw, gebaseerd op internationale studies en peer-reviewed artikelen die hij al jaren op zijn website verzamelt en toelicht. Wat volgde was een ontluisterende bevestiging van hoe diep de institutionele ontkenning zat en hoe groot de gevolgen daarvan zijn geweest.
De ontkenning van aerosolen en de falende modellen
De kern van De Honds verhaal was de hardnekkige ontkenning van aerogene (aerosol) transmissie door het RIVM. Hij onderbouwde hoe die ontkenning concrete, vermijdbare schade had veroorzaakt:
- onvoldoende ventilatie in verzorgingshuizen met nodeloze overlijdens tot gevolg, wellicht wel enkele duizenden;
- scholen die ventilatiegeld kregen maar de boodschap meekregen dat het nauwelijks zin had;
- een grotendeels zinloze 1,5-meterregel, die enorme sociaal-economische schade aanrichtte;
- onzinnige verboden op buiten-samenscholingen en demonstraties;
- terwijl verspreiding vooral plaatsvond bij superspread-events binnen, hadden de meeste andere beperkende maatregelen daardoor relatief weinig nut.
De Hond spaarde de RIVM-modellen van Wallinga en anderen niet. Die gingen consequent uit van het meest negatieve scenario — zowel bij het afkondigen van lockdowns als bij het uitstellen van versoepelingen. Het waren vaak “black box”-modellen: parameters en aannames werden niet openbaar gemaakt, zodat serieus wetenschappelijk debat onmogelijk was.
Evidente fouten stapelden zich op:
- een te hoge IFR (ruim 1% tot ver in 2020, terwijl die rond 0,23% lag [in de orde van een zware griep, red.]),
- geen onderscheid naar leeftijdsgroepen (factor 100 verschil tussen 70+ en jonger),
- negeren van seizoensinvloeden
- en later een complete miskenning van de veel mildere Omikron-variant.
Het resultaat: zinloze, schadelijke maatregelen terwijl de werkelijke IC-belasting begin 2022 zelfs maar fractie was van het meest "gunstige"(!) RIVM-scenario.
Het zwijgen van de wetenschap en de gesloten circuits
Ontluisterend was De Honds relaas over zijn eigen contacten met zijn uitgebreide netwerk in politiek, media en wetenschap. Hij sprak regelmatig met Rutte, Hoekstra, OMT-leden, voorzitters van veiligheidsregio’s en hoge ambtenaren. In mei 2020 had hij een gesprek met een RIVM-hoogleraar die hem volledig gelijk gaf — maar “zij kwam niet door de top van het RIVM heen”. Ook met andere Nederlandse wetenschappers had hij contact: vrijwel allemaal gaven ze hem in privé gelijk, maar niemand durfde dat publiekelijk te zeggen. De angst voor reputatieschade en carrière was te groot. De Hond begreep dat — hij had zelf ervaren hoe je direct een outcast werd zodra je afweek van het officiële narratief.
Hij illustreerde de onwetenschappelijke attitude verder met broddelwerk bij gerenommeerde instituten, zoals het UMC Utrecht-onderzoek naar vaccinatie-effectiviteit dat het Healthy Vaccinee Effect volledig negeerde, en vergelijkbare fouten bij NIVEL. “Daar had ik een student een 1 voor gegeven,” merkte hij droog op als voormalig universitair docent.
De schijnwetenschap van RIVM, NIVEL, UMCU en tal van OMT- en universiteitshoogleraren werd zo keihard op zijn plek gezet.
De dodelijke mix: ontbrekend afwegingskader en Rule of Rescue
De Hond ging, ook voorafgaande aan het verhoor, zelden expliciet in op disproportionaliteit of kosten-batenanalyses. Dat maakt zijn verhaal niet minder overtuigend. Want zelfs zonder een objectief afwegingskader met harde qaly-berekeningen waren de grondslagen voor de maatregelen al totaal onzinnig.
De Hond toonde aan dat het argument "we volgen de wetenschap" geen stand hield….
Structuur versus cultuur
De Hond pleitte voor een breder samengesteld OMT, maar ging niet in op de mogelijke vraag of een fundamenteel andere adviesstructuur (meerdere gescheiden organen per discipline) niet effectiever zou zijn.
Hij sloot af met een belangrijke waarschuwing: je kunt organisatie, processen en structuren aanpassen wat je wilt, maar het helpt alleen als de mensen die erin werken een werkelijk open houding hebben tegenover nieuwe wetenschappelijke inzichten. Juist die openheid ontbrak volledig.
Nieuws?
Voor de Coronabeleid-critici leverde het verhoor weinig nieuws op — De Hond had dit verhaal al jaren in detail uit de doeken gedaan.
Voor de buitenwereld zou het een bevestiging kunnen zijn, van hoe een eenzame, goed gedocumenteerde en wetenschappelijk onderbouwde stem jarenlang tegen een gesloten instituut heeft moeten vechten voor de waarheid. Maar een eerste reactie in bijv. De Volkskrant geeft blijk van het tegendeel: "De Hond gebruikt grote woorden" wordt daar eenvoudigweg geschreven: media weigeren nog steeds in te zien dat het Coronabeleid grotendeels op wetenschappelijk broddelwerk en dus drijfzand was gebaseerd.
De Tragiek
Het verhoor bleef bij een wetenschappelijk goed doorwrochte, maar toch machteloze, opstand tegen de tunnelvisie van de kern van het Kabinet en het OMT/RIVM.
De tragiek is diep: Nog afgezien van het volstrekt ontbreken van een breed afwegingskader in de vorm van een kosten/baten analysen, namen op zich toch intelligente mensen, vrijwel zeker met de beste bedoelingen, de meest ingrijpende grondrechten schendende en medisch, sociaal en economisch mega-kostbare maatregelen. En dat allemaal op basis van onjuiste data en schijnwetenschap die zij verkochten als logische gevolgen van onbetwistbare waarheid en wetenschap.
Terwijl de correcte cijfers en internationale studies over causaliteit er allang waren…..
Ook Maurice de Hond kwam niet door dit bastion van gevestigde belangen, meningen en tunnelvisie heen, ondanks zijn gedegen wetenschappelijke speurtochten en zijn zeer uitgebreide netwerk……
Mona Keijzer, 8 juli 2026
Staatssecretaris EZK
De machteloze opstand van het gezonde verstand
Mona Keijzer opende haar verhoor met een duidelijke defensieve verklaring: ze benadrukte expliciet dat ze geen virusontkenner is en heel goed beseft dat het coronavirus ernstige gevolgen kon hebben. Die preambule was nodig omdat ze met haar kritische opstelling destijds flink wat bedreigingen en beledigingen had gekregen. Haar getuigenis werd vervolgens een aangrijpende reconstructie van een machteloze staatssecretaris die de disproportionaliteit en maatschappelijke ontwrichting met lede ogen aanzag, intern bleef strijden, maar uiteindelijk geen enkel effect sorteerde.
De fuik van het kabinetskwartet
De eerste twee maanden van de crisis kon Keijzer de stevige maatregelen nog billijken vanwege de grote onbekendheid van het virus. Vanaf mei 2020 vond ze echter dat de knop om had moeten gaan. Het tegenovergestelde gebeurde.
Het leidende kwartet — Mark Rutte, Hugo de Jonge, Ferd Grapperhaus en Dick Schoof — bepaalde op basis van OMT-adviezen de volledige routekaart. Hoewel tal van externe adviseurs en instanties langskwamen (CPB, SCP, vakbonden, jeugdorganisaties en vele anderen), veranderde dit niets aan de uiteindelijke besluiten. Het kwartet zat gevangen in een zichzelf versterkende fuik van OMT-advies, Torentjesoverleg, Catshuisberaad, MCCb, ministerraad en wekelijkse persconferentie. Het OMT — met Jaap van Dissel als boegbeeld — leverde de medische adviezen aan, die vervolgens vrijwel één-op-één werden door vertaald naar beleid zonder dat er een serieus tegenwicht bestond. Het was een gesloten circuit: dezelfde cijfers, dezelfde modellen, dezelfde conclusies.
Hoezeer andere ministers in de ministerraad ook aandrongen op aandacht voor niet-medische schade en zelfs lange termijn medische gevolgen, het haalde niets uit. Bij elke oplopende R-waarde of IC-bezetting rolden strengere maatregelen onvermijdelijk door.
Keijzer verwees herhaaldelijk naar het Zweedse model — geen lockdown, wel een verbod op massa-events, verder grotendeels open. Achteraf bleek Zweden het niet slechter te hebben gedaan. Maar het bleef onbespreekbaar. En dat was precies haar zwakte: ze had geen uitgewerkt alternatief plan in handen, geen eigen doorrekening, geen concreet tegenvoorstel dat het kwartet kon dwingen tot een andere afweging. Ze hamerde op het Zweedse voorbeeld als bewijs dat het ánders kón, maar bracht het niet verder dan een verwijzing. In een machine die draaide op OMT-rapporten en RIVM-grafieken was dat kansloos.
Wat ze wél deed, en waar haar rol wél betekenis had, was het vertalen van de steeds wisselende maatregelen naar het MKB. Samen met haar ambtenaren op EZK — die eveneens diep gefrustreerd waren over de veronachtzaming van sociaal-economische belangen — probeerde ze telkens te benadrukken wat er binnen de restricties nog wél mogelijk was. Hoe konden kappers, winkels, horeca, sportscholen met creatieve protocollen toch open? Welke branches konden onder welke voorwaarden blijven draaien? Ze was de bruggenbouwer tussen het Haagse beleid en de ondernemer die zijn zaak niet failliet wilde zien gaan. Maar ook die rol kende zijn grens: hoe onzinniger de regels werden, hoe moeilijker het viel om ze nog uit te leggen.
De lockdown van december 2020 en de avondklok in januari 2021 waren grote morele en constitutionele pijnpunten. Ministers spraken er onderling over — "alles was bespreekbaar" — maar de koers veranderde niet. De maatregelen werden niet alleen strenger, maar ook steeds willekeuriger: jojoënde bezoekersaantallen (750, dan 100, dan 50, dan weer 250) zonder serieuze onderbouwing. Sportschool open, sportschool dicht. Terras wel, binnen niet. Het was als een voortdenderende trein die, aangemoedigd door een via dagelijkse persconferenties en RIVM-dashboards extreem bang gemaakte Tweede Kamer en bevolking, bevangen door de Rule of Rescue1, steeds verder op een dood spoor liep.
Het ontbrekende afwegingskader
Keijzer illustreert pijnlijk hoe het intuïtieve gevoel van disproportionaliteit het telkens verliest van de morele chantage van vollopende IC-bedden, zolang er geen objectief cijfermatig wegingskader bestaat. Op vragen van de commissie hoe de belangenafweging concreet tot stand kwam, bleef ze het antwoord grotendeels schuldig: er wás feitelijk geen materiële afweging. Men mocht wel spreken over nadelige gevolgen, maar dat leidde nooit tot aanpassingen van de medische lijn.
De ironie is groot: juist op haar eigen ministerie lagen de harde cijfers al in maart 2020 klaar. Econometristen van EZK en Financiën maakten een maatschappelijke kosten-batenanalyse van de "intelligente lockdown". Uitkomst: ongeveer 100.000 gewonnen Qaly's tegenover minimaal 620.000 verloren gezonde levensjaren door psychische schade, uitgestelde zorg en economische neergang — los van de financiële kosten. De avondklok leverde volgens een globale analyse mogelijk 400 gezonde levensjaren op, maar kostte er circa 250.000.
Die rekensom kwam echter nooit op tafel. Minister Eric Wiebes typeerde de analyse in juli 2021 als irrelevant voor de politieke realiteit. Zoals Het Parool schreef naar aanleiding van de via WOB geopenbaarde stukken: "Veel invloed op het coronabeleid heeft de kosten-batenanalyse niet gehad. De druk op de zorg is en was leidend. Ook voor Eric Wiebes. Volgens ingewijden wogen voor hem de kille cijfers niet op tegen een doemscenario waarbij een 60-plusser met corona door gebrek aan bedden buiten het ziekenhuis zou komen te overlijden. Dat zou de samenleving niet accepteren veronderstelde de minister."
Daar zat de morele breuklijn: één zichtbare IC-dode woog zwaarder dan 1.000 onzichtbare slachtoffers van uitgestelde zorg, psychische aftakeling en economische vernietiging. Niet omdat dat rationeel klopte, maar omdat het eerste een schrikbeeld was dat de krantenkoppen en talkshowtafels domineerde, en het tweede "slechts" een statistiek.
Het klokkenluiderschap
De commissie vroeg Keijzer stevig door over de vermeende inconsistentie: waarom wel akkoord gaan met 'Toegang voor Testen' (TvT) via de Fieldlabs, maar het Coronatoegangsbewijs (CTB/3G) principieel afwijzen?
Haar verdediging was helder. TvT was een pragmatisch instrument: het creëerde mogelijkheden om bedrijven te openen toen de 1,5 meter regel nog gold. Een brug naar normaliteit onder de gegeven restricties. Het CTB was van een andere orde. Toen de 1,5 meter eenmaal overbodig werd geacht, bleef het CTB over als een puur ideologisch instrument — een tweedeling van de samenleving die vooral diende om vaccinatie af te dwingen. Van een praktische noodmaatregel was geen sprake meer. Het was discriminatie als beleidsinstrument.
Ze had al in augustus en september 2020 met Wopke Hoekstra en Mark Rutte gesproken over aftreden, omdat ze het hele beleid niet langer met haar geweten kon verenigen. Door het wegvallen of omvallen van anderen — Kaag, Bijleveld, Van Ark — liet ze zich telkens overhalen om te blijven. Maar bij het CTB was de maat definitief vol.
Ze koos bewust niet voor een geruisloze exit met een nette verklaring. Ze trad via De Telegraaf naar buiten als klokkenluider — met de wetenschap dat ze dit politiek niet zou overleven. Rutte ontsloeg haar vrijwel direct op staande voet.
Het was politieke zelfmoord, maar voor haar de enige manier om integer te blijven. Haar minder moedige collega's bleven zitten en slikten hun twijfels in.
De rekening
Keijzer toonde hoe de obsessie van vier mannen om het virus koste wat kost "kapot te slaan" de maatschappij ondermijnde en het wantrouwen in de overheid verder voedde. Tijdens het verhoor werd ze zichtbaar geëmotioneerd bij de herinnering aan begrafenissen waar nabestaanden niet bij mochten zijn — families die hun doden in eenzaamheid moesten wegbrengen, achter gesloten kerkdeuren, terwijl het beleid dat dit voorschreef onwrikbaar voort denderde. De tranen bleven net aan weg.
Het was de machteloze opstand van het gezonde verstand en de morele intuïtie tegen de illusoire RIVM-modellen en de harde cijfers over de IC's, die via het LCSP werden "uitverkocht" aan mensen die er eigenlijk geen enkele baat meer bij hadden (dixit Armand Girbes2). Een staatssecretaris zonder uitgewerkt tegenplan, gewapend met niet meer dan een verwijzing naar Zweden en een diep gevoel van onrecht. Gevochten als een leeuw, je proefde nog de woede en het verdriet in het verhoor; maar te licht gebleken om zonder harde kosten/baten cijfers de strijd van de macho-mannen te winnen. Maar: ze behield haar geweten.
De vraag die blijft hangen is hoeveel ministers hetzelfde voelden — en zwegen……
Ze mag van de voorzitter van de Commissie geen laatste woord nemen.
Maar ze neemt het toch: "Ik vind het heel jammer om het te moeten zeggen, maar de democratische rechtsstaat heeft gefaald."
Haar tragiek samengevat in één zin, een tragiek waar ze toch 1,5 jaar mede verantwoordelijk voor was.
Bronnen:
1 Orr & Wolff (2014), Reconciling cost-effectiveness with the rule of rescue: the institutional division of moral labour.
Ministerie van Economische Zaken en Klimaat (eind maart 2020). Maatschappelijke kosten/baten analyse MKBA COVID-19 maatregelen, versie 1 en 2. (Voorspelling: ca. 100.000 gewonnen levensjaren vs. ca. 620.000 verloren levensjaren door lockdownbeleid.) Min EZK Maatsch Kosten Baten Analyse 1 en 2.pdf
Achtergrond artikel/FAQ bij publicatie EZK kosten/baten analyse en de Rule of Rescue.
2 Interview Armand Girbes, de Balie, 2025, hoogleraar en intensivist van het VU MC [de Amsterdamse collega van het OMT-lid Diederik Gommers]. Hij (https://www.youtube.com/watch?v=xaBXRGChtPw&ab_channel=DeBalie ) werd met de gevolgen van het uitgangspunt [geen enkele Corona patiënt mag dood gaan aan Corona] en het LCPS geconfronteerd en gaf als professionele praktijkobservatie dat gedurende 2 jaar het LCPS circa 75% van "zijn" IC-capaciteit claimde voor mensen die normaal nooit op een IC terecht zouden komen en ook nu (2025) niet zullen komen omdat hun vooruitzichten gewoon al te slecht waren/zijn. Rond de 50% van deze patiënten stierf dan ook binnen enkele dagen of weken op de IC, wat uitzonderlijk hoog is
Weer mooi beschreven. Als je de reacties op de social media volgt zie je ook hier de meest aggressieve reacties. Nooit op de inhoud, altijd ad hominem. Veelzeggend, Maurice en Mona raken de kern, en dat doet pijn. Helaas betekent dit ook dat de argumenten vaak helemaal niet gehoord worden door de ‘andere kant’. Betekent dat de enquête afstevent op discussies in de marge in plaats van fundamentele inzichten en dito veranderingen?
Zijn dat reacties van “officials”?
Of van “gewone” boze burgers?
Verzorgingstehuizen zijn nu ook deels onbewoonbaar vanwege slechte ventilatie. Vooral de bewoners van slecht geïsoleerde vertrekken op de bovenste verdieping zullen het weer de komende weken erg moeilijk krijgen door de hitte. Ik ken veel persoonlijke verhalen waaruit blijkt dat men er weigert hittestress met soms dodelijke afloop aan te pakken. Terwijl bijvoorbeeld door het plaatsen van een goede airco het probleem oplost. Maar financiën, bouwvoorschriften of geluidsoverlast worden dan als argument gebruikt. Soms kiezen daarom familieleden van de ouderen om zelf (illegaal) een airco aan te leggen. Een goede ventilatie voorkomt dus doden in de winter én de zomer.
Voor de hitte helpt vaak een ventilator van €25,= al meer dan genoeg…..
Ik maak mee dat het in sommige kamers het ’s nachts nog 27, 28 soms 30 graden blijft en overdag 35 plus graden met gordijnen steeds dicht. Een ventilator geeft vooral gevoelsmatig ‘verkoeling’.
In combinatie met ijs kan dit tijdelijk in een kleine ruimte wat verkoeling geven, maar wordt niet aangeraden omdat dan de luchtvochtigheid drastisch toeneemt.
Een detail waar in zijn algemeenheid weinig ophef over is geweest:
Bij het vaccineren tegen de griep start men bewust in september, oktober voordat het griepseizoen begint.
Zo kan twee tot vier weken daarna een zo effectief mogelijke weerstand worden opgebouwd, is de beredenering. En inenten als veel mensen grieperig zijn, kan een vaccinatie de oudere of zieke nog zieker maken als ze op dat moment of kort erna worden besmet met een griepvirus.
Maar bij covid werd juist bij een heel hoge besmettingskans begin januari 2021 begonnen met inenten.
Dit verklaart (deels) het contraproductieve effect van de spuiten en waarom bij het berekenen van de effectiviteit de eerste twee weken nadat de inenting werd gegeven niet werden meegeteld.
Sterker nog; in sommige onderzoeken werden ze als niet ingeënt geclassificeerd.
Zo kun je zelfs bij gebakken lucht een hoge effectiviteit ‘berekenen.