PEC: Jan Kluytmans en Jack Mikkers

Niet dat ik van plan ben om van elke verhoordag een verslag te maken maar dit was zo mogelijk nog erger dan de vorige zittingsdag. De tijdlijn van de vroege coronaperiode werd nu doorgenomen met zowel Jan Kluytmans (arts-microbioloog, Amphia Ziekenhuis Breda, OMT-lid) en daarna met burgemeester Jack Mikkers (Burgemeester 's-Hertogenbosch & Voorzitter Veiligheidsregio Brabant-Noord). Beiden vertelden hoe zij die periode hebben beleefd. Wat viel op?

Jan Kluytmans

Prof. Dr. Kluytmans, mede-eigenaar van het PCR-sneltestbedrijf Movida en OMT-lid, bespreekt de chronologie van de gebeurtenissen en de bestuurlijke en procedurele activiteiten van het OMT. Soms klinkt er frustratie door: hij heeft zaken aangedragen die nooit zijn besproken in OMT 'wegens technische problemen', er moesten er waarschijnlijk nog een paar Zoom installeren toen de meeting begon. We kennen dat. Zo waren er nog wel wat frictiepuntjes die de coronacommissie scherp blootlegde: in grote lijnen maakt hij zich zorgen over nieuwe Europese regelgeving die het zelf fabriceren van testen vrijwel onmogelijk maakt. Alleen commerciële partijen kunnen nog leveren. "Afhankelijkheden worden alleen maar groter." In Denemarken deed het Statens Serum Instituut zélf aan hoog-volume testen. In Nederland is het RIVM een klein expertisecentrum en hij ziet die capaciteit achteruit hollen. [Een trend die overigens ook waarneembaar is in o.m. landbouw, visserij, onderwijs, industrie, cultuur en energievoorziening. Het zit niet mee - red.]

Het OMT had de opdracht om zich uitsluitend op het medisch domein te begeven. Het betrok economische en sociale effecten dus niet of nauwelijks in de advisering. Kluytmans ziet dat daar een en ander toch niet optimaal is geweest en pleit voor een parallelle structuur naast het OMT: één voor acute crisis, één voor middellange/lange termijn met een brede vertegenwoordiging (economen, sociale wetenschappers). Het samen aan tafel zitten acht Kluytmans van groot belang, willen experts met verschillende perspectieven elkaar kunnen begrijpen. Alleen elkaars notities lezen mist een belangrijke dimensie. Meer vergaderen dus (drie keer zo veel), dat klinkt als de correcte Haagse oplossing met grote kans om door de PEC overgenomen te worden.

• Even onthouden voor straks: Kluytmans realiseerde zich dat hij in Brabant in het oog van de storm zat. Hij had het ziekenhuispersoneel getest en was geschrokken van het aantal positieven. Maar dat was in een ziekenhuis, rondom patiënten. Om een indruk te krijgen van de verspreiding had hij de burgemeesters voorgesteld om ook een groep ambtenaren te laten testen.

Tot zover de wetenschappelijke uitwisseling.

Terwijl ik nu juist benieuwd was naar de evaluatie van de OMT-output: de medische adviezen. Er wordt met deze arts-microbioloog uit het OMT geen moment gekeken naar onderbouwing noch naar effectiviteit van de door het OMT afgekondigde maatregelen. Die worden NIET geëvalueerd. Wie gaan ze daar dan wel over aan de tand voelen? Het lijkt erop dat dat onderwerp wordt gemeden, zoals verwacht. Er wordt straks een dikke voldoende gegeven zonder het werk na te kijken. Belangrijker is 'hoe vond u het zelf?'

• Geen reflectie op of de gekozen interventies eigenlijk werkten, los van de lockdowns.
• Geen woord over de wetenschappelijke basis onder de 1,5 meter, aerosolen, de mondkapjesplicht, het schoolsluiten, de avondklok.
• Geen discussie over of asymptomatische verspreiding de paniek rechtvaardigde die eruit voortvloeide terwijl Kluytmans nota bene zelf ontdekte dat het personeel met "hele milde klachten"(!) positief was.
• Geen vraagtekens bij de PCR-testmethodiek, het aantal cycli, de betrouwbaarheid.
• Geen reflectie op iatrogene schade: of het volstoppen van IC's met beademingspatiënten wel de juiste aanpak was, of het uitstellen van reguliere zorg, of de gevolgen van isolatie in verpleeghuizen. Als dat er allemaal niet toe deed, hadden ze Covid ook kunnen stoppen met een actief euthanasiebeleid. In plaats daarvan was het wachten op de vaccins.

Geen vragen over eventuele belangenverstrengeling, als eigenaar van een bedrijf dat sneltesten ontwikkelt en uitvoert (zie het comment van P. Koelewijn1comment van P. Koelewijn). Omdat het over het eerste jaar gaat, ook geen vragen over oversterfte of vaccinaties. En al helemaal geen vragen over medicatie of ziekte-ernst.

Off-label

In 2020 werd onder de noemer "coronabestrijding" een totaalverbod op off-label voorschrijven van bestaande, geregistreerde veilige geneesmiddelen ingesteld - tenminste als ze tegen COVID hielpen of alleen al werden voorgeschreven. Huisartsen die hydroxychloroquine, ivermectine, of zelfs zink en vitamine D therapeutisch inzetten, kregen het IGJ op hun dak. Ze hebben forse boetes betaald. Rob Elens was daar het boegbeeld van: een huisarts die wél behandelde, die wél zijn patiënten medicatie gaf in plaats van ze naar huis te sturen met een paracetamol en het advies "bij benauwdheid bellen." Andere bekende namen zijn natuurlijk Jan Vingerhoets, Els Veen, Alexander van Walraven, Felix van de Wissel waarnaast nog vele anderen, later verenigd in Het Artsencollectief. Feitelijk werd de hele eerstelijnszorg buitenspel gefloten.

Het is tekenend dat de enquêtecommissie Kluytmans hier niet naar vroeg. Ze hadden een OMT-lid onder ede, iemand die aan tafel zat toen besloten werd dat er géén behandeling mocht zijn (zij gingen immers over de medische beslissingen), dat de enige toegestane interventie lockdownen was en wachten op een experimenteel mRNA-product dat nog niet eens bestond.

De commissie had ook kunnen vragen:

• "Waarom adviseerde het OMT actief tégen het off-label inzetten van hydroxychloroquine, terwijl (niet alleen Nederlandse) collega's er wél resultaten mee boekten?"
• "Heeft het OMT ooit serieus gekeken naar bestaande, veilige geneesmiddelen als behandeloptie, of lag de focus vanaf het begin uitsluitend op non-farmaceutische interventies en een toekomstig vaccin?"
• "Wat vond u ervan dat de IGJ huisartsen als Rob Elens monddood maakte, terwijl die artsen in het veld stonden en zagen dat hun patiënten baat hadden bij een vroege behandeling?"
• "Had u als microbioloog een medisch-inhoudelijk bezwaar tegen ivermectine, of was dat een beleidskeuze waar u buiten stond?"

Niets van dat alles. Geen woord over het systematisch verbieden van het Zelenko-protocol. Geen woord over het feit dat de enige "zorg" die overbleef bestond uit op afstand toekijken hoe mensen ziek werden, tot ze zuurstof nodig hadden en op de IC belandden om daar de dood in beademd te worden.

En Kluytmans zelf? Die hield zijn mond. Hij was tenslotte OMT-lid. Hij zat in het Systeem. Hem vragen naar Elens zou het hele narratief onderuit halen dat het OMT gewoon "zijn best deed met de kennis van toen." Want met de kennis van toen wisten artsen als Elens, Raoult, Zelenko, Kory, Marik, McCullough en talloze anderen dat er wél behandelmogelijkheden waren. Die kennis werd niet genegeerd uit onwetendheid - die werd actief ontkend en zelfs onderdrukt en bestraft. Er moest per slot geprikt, had Ursula van de Leyen 'uitonderhandeld'. Dat duurde nog even en we hadden wel zieken en urgentie nodig voor noodvorwaarden; daar pasten goed werkende medicijnen helemaal niet bij.

De commissie wilde het niet weten of durfde het niet te vragen. Beide opties zijn even vernietigend voor de geloofwaardigheid van deze "enquête"

Lockdowns

Alleen de lockdowns worden terloops genoemd: "Toen we de lockdown afkondigden was het effect op de R-waarde heel snel. En dat is dus niet zozeer misschien het beleid, maar ook hoe de Nederlandse burgers zich op dit moment ook gingen houden aan het beleid." zegt Kluytmans. Verder niets.

Laten we dat dan nog eens bekijken aan de hand van een grafiek van statisticus ir. Fritsander Lahr, die hij in 2020 toelichtte bij Weltschmerz²Fritsander Lahr bij Weltschmerz: https://youtu.be/-U4zJAPmQGs?si=8CJo_e14VkkA6vkp en later in DNW bij Marlies Dekkers: https://youtu.be/Jzlteunvn5A?si=Vme0JxtA0oFBIbw7. In onderstaande grafiek zien we de "effectieve R". Als de R boven de 1 is, groeit het aantal besmettingen, onder de 1 neemt het aantal besmettingen af. Lockdowns zijn bedoeld om de R (sneller) te laten dalen, als het even kan tot onder de 1.

Zien we dat ook gebeuren?

Vanaf 6 maart moeten Brabanders thuisblijven bij hoesten. En zowaar: we zien op 7 maart de R omlaag knikken naar een gestage daling. Het niet meer handenschudden veroozaakt geen nieuwe knik, het afgelasten van evenementen ook niet. Pas een ruime week later (15 maart) worden de scholen gesloten, ook om de ouders thuis te houden. De R zit dan al op 1. en de daling vertraagd tot net onder de 1.

De uitspraak "Toen we de lockdown afkondigden was het effect op de R-waarde heel snel." is dus een eufemisme. De lockdown werkte zelf zó goed, dat de R al daalde voordat hij officieel werd afgekondigd.

Onzin natuurlijk - ook dat de regel van 6 maart al op 7 maart merkbaar zou zijn. De meting loopt namelijk flink achter op het moment van besmetting. We hebben eerste de incubatietijd (tijd van besmetting tot symptomen): gemiddeld 4.6 dagen. Voor de generatietijd/serial interval (tijd tussen besmetting van primaire en secundaire case) hanteert RIVM 3-4 dagen (afhankelijk van variant). De tijd tot testen/melden is 1-5 dagen (mensen wachten vaak tot symptomen, plus lab- en rapportagevertraging). Dan nog doorgeven aan het systeem....Twee à drie weken is een redelijke termijn om aan te houden. Laten we coulant zijn: twee weken. Dat betekent dus dat de besmettingen in werkelijkheid al twee weken eerder, rond 20 februari de knik naar benden maakten (de groene lijn). Zien we in die gestaag dalende lijn van besmettingsmomenten ook maar iets terug van de draconische maatregelen die werden ingevoerd?

Jammer dat de commissie Jan Kluytmans niet de gelegenheid heeft geboden om dat uit te leggen.

A-ziekte

Op 28 januari 2020 werd COVID-19 door het kabinet aangemerkt als A-ziekte — de zwaarste categorie in de Wet publieke gezondheid. Dat gaf de overheid vergaande bevoegdheden: verplichte isolatie, gedwongen opname, quarantaine, en het schrappen van grondrechten zonder tussenkomst van de rechter.

Een A-ziekte is bedoeld voor aandoeningen als pokken, polio, SARS, MERS. Dat zijn ziektes met extreem hoge sterfte.

Kluytmans wist al eind februari/begin maart dat dit beeld niet klopte. Hij had zelf de data:

• 4,9% van personeel met milde klachten positief - snotneus, geen koorts, gingen gewoon naar hun werk
• De helft van de positieven had niet eens koorts - terwijl de WHO-definitie koorts vereiste
• Sterftekans werd door hemzelf ingeschat op 1% - en dan vooral bij ouderen, niet bij de algemene bevolking

Hij beschrijft het zelf bijna terloops: "Nou, het bleek dat de helft van de patiënten en medewerkers die wij testen hadden helemaal geen koorts. Die hadden hele milde klachten."

En over die ene collega die positief bleek: "Die was eigenlijk niet niet zo ziek. En de volgende dag werd hij wat zieker en toen was hij positief. En toen dachten we al oh jee, die was dus gisteren ook al positief. En die was gewoon helemaal, ja, die was nauwelijks ziek. Die hoestte wat en die had een snotneus."

Wat de commissie niet vroeg:

• "U zag dat het overgrote deel van de besmette mensen milde klachten had. Vond u de A-ziekte-classificatie nog proportioneel?"
• "De A-status gaf de overheid de macht om mensen gedwongen te isoleren. Was dat gerechtvaardigd voor een virus dat bij de meesten op een verkoudheid leek?"
• "Heeft u in het OMT ooit geadviseerd die classificatie te heroverwegen?"
• "De A-status bleef maandenlang van kracht. Heeft u zich daar ooit tegen verzet?"

Niets. Waarom dit uitmaakt?

De A-ziekteclassificatie was de juridische fundering onder alles wat volgde. Zonder die status geen lockdown, geen avondklok, geen gedwongen quarantaine, geen sluiting van scholen en horeca. Het was de wettelijke sleutel die de deur naar twee jaar dwang openzette.

En de man die onder ede zat, wist uit eerste hand dat het klinische beeld niet in de buurt kwam van ebola, pokken of polio. De commissie had hier een OMT-lid dat kon vertellen: "Ja, we wisten dat het geen echte A-ziekte was naar het klinisch beeld, maar de classificatie bleef staan."

Sturen op IC

Het thema van deze week is 'het begin van de pandemie'. Er werd gestuurd op IC-capaciteit. Waarom die keuze werd gemaakt weten we niet; het aantal mensen dat door IC-bezoek werd gered was bepaald niet indrukwekkend. Ook percentueel niet, waarbij achteraf de succescijfers nog zijn aangepast ook.³Vergelijk de NICE-grafieken: https://virusvaria.nl/sturen-op-de-ic-waarom-was-dat-eigenlijk/. Misschien wordt er nog een intensivist verhoord - maar vast niet over die eerste maanden. Was Jan Kluytmans dan niet de persoon geweest om bij te informeren wat het netto medisch rendement was door 'op de IC te sturen' en hoe het zit met die aangepaste rapportages achteraf?

Jack Mikkers

De burgemeester van Den Bosch doet verslag van de beslommeringen van een burgemeester/regiovoorzitter in crisistijd. Treffend vond ik het volgende: Kluytmans had dus op 6 maart aan de burgemeesters voorgesteld om naast het ziekenhuispersoneel ook een controlegroep van ambtenaren te testen. Doel: kunnen vergelijken of de besmettingen echt atypisch hoog waren in Brabant, of dat het landelijk ook al overal rondging.

Mikkers beschrijft het zelf:

"En zijn voorstel was om een referentiegroep te hebben van ambtenaren om die te laten onderzoeken. En dat hebben wij gezegd: dat gaan we niet doen. Want dat zou betekenen dat ambtenaren een soort bevoorrechte positie zouden hebben ten opzichte van anderen, want eh eh meer mensen wilden naar aanleiding van de situatie mogelijk gecheckt worden of getest worden."

En dan dit:

"Eh dus als je naar een referentiegroep wil, denk ik dat we er van tevoren over na moeten denken hoe we dat willen organiseren in Nederland, in plaats van zoals we het, zoals het voorgesteld was, eh, door, ik denk geheel terecht en met de goede intentie door de heer Kluytmans. Maar wat wij bestuurlijk niet verantwoord vonden."

Mikkers zegt dus in één adem:

1. Kluytmans had "geheel terecht en met de goede intentie" een voorstel gedaan
2. Dat voorstel was wetenschappelijk nodig - je hebt een controlegroep nodig om iets te kunnen zeggen over spreiding, en die was in principe voorhanden
3. We verwierpen het, op een vrijdagmiddag, samen met twee andere burgemeesters, op niet-medische gronden

Met de reflectie achteraf dat je zoiets "van tevoren moet organiseren." Maar dat was precies wat Kluytmans probeerde te doen. De expert doet een voorstel, de bestuurders schieten het af, en achteraf zegt de bestuurder: "Ja, de experts hadden het beter moeten organiseren."

En de commissie? Die liet het wéér liggen. Geen vraag over wat het gemis van die controlegroep betekende voor de kwaliteit van de data. Geen vraag of dat besluit achteraf gezien niet beter bij een epidemioloog had kunnen liggen dan bij drie burgemeesters op een vrijdagmiddag.

Ik ben benieuwd of het verhoor van Kadija Arib met zo inspirerend is.

Voetnoten

• 1
  comment van P. Koelewijn
• 2
  Fritsander Lahr bij Weltschmerz: https://youtu.be/-U4zJAPmQGs?si=8CJo_e14VkkA6vkp en later in DNW bij Marlies Dekkers: https://youtu.be/Jzlteunvn5A?si=Vme0JxtA0oFBIbw7
• 3
  Vergelijk de NICE-grafieken: https://virusvaria.nl/sturen-op-de-ic-waarom-was-dat-eigenlijk/