PEC: Alle notities (index)

Parlementaire enquête Corona beleid - nog steeds een mislukking

Haarlem, startdatum 30 mei 2026, JGM van der Zanden.

Beschouwingen door Jan van der Zanden (JvdZ) en de redactie (AT)
Kiik op 'Datum' of 'Naam' om de tabel omhoog/omlaag te sorteren.
Klik op de naam om direct naar de beschouwing te gaan.

Datum	Naam	Functie(s) 2020–2024
10 juli	Robèr WillemsenJvdZ	Tijdens de coronacrisis voorzitter van Koninklijke Horeca Nederland (KHN), de brancheorganisatie van de horeca. In die rol was hij een van de belangrijkste woordvoerders van een sector die door de sluitingen en steunpakketten hard werd geraakt, en voerde hij namens ondernemers overleg met het kabinet over de maatregelen en de compensatieregelingen.
10 juli	Hugo de JongeJvdZ Hugo's spiegelpaleisAT	Van 2017 tot 10 januari 2022 minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport en tevens vicepremier in het kabinet-Rutte III, namens het CDA. Na het aftreden van Bruno Bruins in maart 2020 werd hij het politieke gezicht van de coronabestrijding, verantwoordelijk voor onder meer het testbeleid, de vaccinatiecampagne en het coronatoegangsbewijs. Daarna was hij tot juli 2024 minister van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening in het kabinet-Rutte IV. Nu Commissaris van de Koning in Zeeland.
8 juli	Maurice de HondJvdZ	Opiniepeiler en ondernemer, bekend van zijn peilingbureau Peil.nl en eerder van onderzoeksbureau Interview/NSS. Tijdens de coronacrisis ontwikkelde hij zich tot een van de meest zichtbare critici van het overheidsbeleid: hij wees al in het voorjaar van 2020 op de rol van aerosolen bij de verspreiding van het virus en pleitte voor ventilatie in plaats van afstand houden en lockdowns. Zijn optreden leverde hem zowel navolging als felle kritiek op vanuit de gevestigde wetenschap.
8 juli	Mona KeijzerJvdZ	Van oktober 2017 tot september 2021 staatssecretaris van Economische Zaken en Klimaat in het kabinet-Rutte III, namens het CDA, met onder meer het midden- en kleinbedrijf in haar portefeuille — de sector die hard werd geraakt door de sluitingen en steunpakketten. Zij werd in september 2021 ontslagen nadat zij zich in een interview kritisch had uitgelaten over het coronatoegangsbewijs. Daarna stapte zij over naar de BBB, was zij minister van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening in het kabinet-Schoof, en is zij inmiddels weer Tweede Kamerlid.
6 juli	Jaap van DeldenJvdZ	Van november 2020 tot en met mei 2021 programmadirecteur COVID-19 Vaccinatie bij het RIVM. In die functie gaf hij leiding aan de opzet van de landelijke vaccinatiecampagne: de volgorde van de doelgroepen, de logistiek van de priklocaties en de uitvoering van een van de grootste vaccinatieoperaties in de Nederlandse geschiedenis.
6 juli	Marjolijn SonnemaJvdZ	Directeur-generaal Volksgezondheid op het ministerie van VWS en daarmee tijdens de coronacrisis de hoogste ambtenaar op dat terrein. Vanuit die positie was zij nauw betrokken bij de ambtelijke voorbereiding van het volksgezondheidsbeleid, waaronder de vaccinatiestrategie en het coronatoegangsbewijs.
3 juli	Hanneke SchipperJvdZ Schipper's noodzaakAT	Tijdens de coronaperiode directeur Constitutionele Zaken en Wetgeving bij het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. Vanuit die functie adviseerde zij over de staatsrechtelijke en grondwettelijke houdbaarheid van de coronamaatregelen, zoals het bestuur via noodverordeningen, de Tijdelijke wet maatregelen covid-19 en de invoering van de avondklok. Zij werd door de commissie gehoord in de verhoorweek over de avondklok en de maatschappelijke onrust.
1 juli	Ferd GrapperhausJvdZ	Van oktober 2017 tot 10 januari 2022 minister van Justitie en Veiligheid in het kabinet-Rutte III, namens het CDA. In die rol was hij tijdens de coronacrisis verantwoordelijk voor de juridische grondslag, handhaving en openbare orde rond de maatregelen, waaronder de noodverordeningen, de coronawet en de avondklok van begin 2021. Hij bood vergeefs zijn ontslag aan na de trouwfeest-affaire. Voor zijn ministerschap was hij advocaat en hoogleraar Europees arbeidsrecht aan de Universiteit Maastricht; hij is sinds 2022 onder meer weer werkzaam in de advocatuur.
29 juni	Femke HalsemaJvdZ	Sinds juli 2018 burgemeester van Amsterdam en in die hoedanigheid voorzitter van de Veiligheidsregio Amsterdam-Amstelland. In die rol was zij tijdens de coronacrisis verantwoordelijk voor de uitvoering en handhaving van de maatregelen in de hoofdstad, waaronder de omstreden avondklok van begin 2021 en het optreden bij demonstraties. Daarvoor was zij onder meer Tweede Kamerlid en politiek leider/fractievoorzitter van GroenLinks (2002–2010).
26 juni	Arie SlobJvdZ	Van 26 oktober 2017 tot 10 januari 2022 minister voor Basis- en Voortgezet Onderwijs en Media (minister zonder portefeuille) in het kabinet-Rutte III, namens de ChristenUnie. In die rol was hij tijdens de pandemie eerstverantwoordelijke voor de tijdelijke schoolsluitingen en het afstandsonderwijs, en presenteerde hij in 2021 het Nationaal Programma Onderwijs voor herstel na corona. Daarvoor was hij jarenlang Tweede Kamerlid en van 2007–2010 en 2011–2015 fractievoorzitter en politiek leider van de ChristenUnie; eerder werkte hij als leraar geschiedenis/maatschappijleer.
26 juni	Nienke LuijckxJvdZ	Van juli 2020 tot juli 2021 voorzitter van het Landelijk Aktie Komitee Scholieren (LAKS), de landelijke belangenorganisatie van scholieren in het voortgezet onderwijs; daarvoor was zij algemeen bestuurslid. Als tiener (destijds 17) overlegde zij namens scholieren met onder meer minister Slob en pleitte zij ervoor de scholen zo veel mogelijk open te houden. Zij waarschuwde herhaaldelijk voor de gevolgen van de schoolsluitingen voor het welzijn van jongeren, zoals eenzaamheid en mentale klachten.
24 juni	Margrite KalverboerJvdZ	Sinds 2016 Kinderombudsman en daarnaast bijzonder hoogleraar Kind, Pedagogiek en Vreemdelingenrecht. In die functie deed zij tijdens de coronacrisis onderzoek naar de gevolgen voor kinderen en jongeren en waarschuwde zij herhaaldelijk dat hun belangen, met name rond schoolsluitingen, onvoldoende werden meegewogen.
24 juni	Paul RosenmöllerJvdZ	Was tijdens de coronacrisis voorzitter van de VO-raad, de vereniging van schoolbesturen in het voortgezet onderwijs, en in die rol gehoord over de schoolsluitingen. Daarnaast was hij in deze periode lid en fractievoorzitter van GroenLinks in de Eerste Kamer.
19 juni	Marina EckenhausenJvdZ	Sinds 1 september 2020 inspecteur-generaal van de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ), de toezichthouder onder het ministerie van VWS. Zij trad aan midden in de coronacrisis en gaf in die periode leiding aan het toezicht op onder meer teststraten, grootschalig vaccineren en de inkoop van beschermingsmiddelen.
19 juni	Bianca BuurmanJvdZ	Van januari 2020 tot februari 2021 Chief Nursing Officer (CNO) bij het ministerie van VWS, waarna zij per 1 februari 2021 voorzitter werd van beroepsvereniging V&VN. Daarnaast is zij sinds 2017 hoogleraar Acute Ouderenzorg bij het Amsterdam UMC. In deze rollen kwam zij op voor de positie en de bescherming van verpleegkundigen en verzorgenden.
17 juni	Rob ElensJvdZ	Huisarts in het Limburgse Meijel die zich tijdens de coronacrisis kritisch uitsprak over het beleid. Hij kreeg landelijke bekendheid doordat hij coronapatiënten behandelde met middelen als hydroxychloroquine en ivermectine, wat hem in conflict bracht met de Inspectie.
17 juni	Amrish BaidjoeJvdZ	Microbioloog en veldepidemioloog met internationale ervaring (Rode Kruis; eerder ebola- en zika-uitbraken). Tijdens de pandemie was hij medeoprichter van het kritische Red Team Covid-19 NL en vanaf september 2021 directeur epidemiologie en operationeel onderzoek bij Artsen zonder Grenzen.
15 juni	Diederik GommersJvdZ	Intensivist, hoofd van de Intensive Care van het Erasmus MC en hoogleraar IC-geneeskunde. Als (voormalig) voorzitter van de Nederlandse Vereniging voor Intensive Care (NVIC) was hij OMT-lid en een bekend publiek gezicht in het debat over de druk op de IC-capaciteit.
15 juni	Jacco WallingaJvdZ	Hoofd van de afdeling Modellering van Infectieziekten bij het RIVM en bijzonder hoogleraar mathematische modellering van infectieziekten aan het LUMC/Universiteit Leiden. Met zijn team maakte hij de rekenmodellen waarmee het verloop van de pandemie en het effect van maatregelen werden voorspeld, mede als basis voor kabinetsbesluiten.
12 juni	Mark RutteJvdZ	Minister-president van Nederland (kabinetten-Rutte III en IV) gedurende vrijwel de hele coronacrisis, tot zijn vertrek in juli 2024. Als regeringsleider was hij eindverantwoordelijk voor de kabinetsbesluiten over lockdowns en maatregelen. Sinds oktober 2024 is hij secretaris-generaal van de NAVO.
12 juni	Dick SchoofJvdZ	Van 1 maart 2020 tot 2024 secretaris-generaal van het ministerie van Justitie en Veiligheid, de hoogste ambtenaar daar; daarvoor (2018–2020) directeur-generaal van de AIVD. In juli 2024 werd hij zelf minister-president.
5 juni	Jaap van DisselAT	Directeur van het Centrum Infectieziektebestrijding (CIb) van het RIVM en in die hoedanigheid voorzitter van het OMT. Hij was het wetenschappelijke gezicht van de overheidsadvisering en lichtte het coronabeleid herhaaldelijk toe in de Tweede Kamer.
5 juni	Pieter-Jaap AalbersbergAT	Tijdens de coronacrisis Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV), een functie die hij vanaf 2018 bekleedde. In die rol coördineerde hij de nationale crisisstructuur en zat hij de interdepartementale crisisoverleggen voor waarin de maatregelen werden voorbereid. Daarvoor was hij onder meer politiechef van de eenheid Amsterdam.
3 juni	Khadija AribAT	Van 2016 tot april 2021 voorzitter van de Tweede Kamer, namens de PvdA. In die rol moest zij tijdens de coronacrisis het parlementaire werk draaiende houden onder de maatregelen: digitaal vergaderen, een beperkte aanwezigheid in de zaal en de vraag hoe de Kamer haar controlerende taak kon blijven uitoefenen. Zij bleef daarna Kamerlid tot 2023.
3 juni	Ernst van KoesveldAT	Tijdens de coronapandemie de hoogste ambtenaar op het ministerie van VWS belast met de langdurige zorg, waaronder de zorg voor ouderen in verpleeghuizen. Vanuit die positie was hij nauw betrokken bij de dossiers die de zwaarste klappen kregen: de sterfte in verpleeghuizen, het bezoekverbod en de schaarste aan persoonlijke beschermingsmiddelen in de ouderenzorg.
1 juni	Jan KluytmansAT	Tot juli 2021 arts-microbioloog in het Amphia-ziekenhuis in Breda en daarnaast hoogleraar aan het UMC Utrecht. Tijdens de coronacrisis was hij lid van het Outbreak Management Team (OMT) en betrokken bij de eerste besmettingen in Noord-Brabant, waar het virus in Nederland het eerst opdook. Hij deed onder meer vroeg onderzoek naar besmettingen onder zorgpersoneel.
1 juni	Jack MikkersAT	Sinds 2017 burgemeester van 's-Hertogenbosch en in die hoedanigheid voorzitter van de Veiligheidsregio Brabant-Noord. In het voorjaar van 2020 lag zijn regio in het epicentrum van de eerste besmettingsgolf, waardoor hij als een van de eerste bestuurders lokale maatregelen moest treffen, nog voordat het kabinet landelijk ingreep.
29 mei	Marion KoopmansJvdZ	Hoofd van de afdeling Viroscience en hoogleraar virologie aan het Erasmus MC in Rotterdam. Tijdens de coronacrisis was zij lid van het Outbreak Management Team (OMT) en een van de meest geraadpleegde virologen, ook internationaal als adviseur van onder meer de WHO.
29 mei	Bruno BruinsJvdZ	Tot 19 maart 2020 minister voor Medische Zorg en Sport in het kabinet-Rutte III, en daarmee de eerste bewindspersoon die de coronarespons coördineerde. Hij trad af nadat hij tijdens een Kamerdebat onwel werd en het werk niet langer kon combineren met de zware verantwoordelijkheid. Daarna was hij onder meer interim-bestuursvoorzitter van HTM (2020–2021) en staatsraad bij de Raad van State (2021–2024).
—	Ruzie Maurice en MarianneJvdZ	Dit onderdeel gaat niet over een getuige, maar over een conflict tussen opiniepeiler Maurice de Hond (Peil.nl) en columniste/publiciste Marianne Zwagerman, die de enquêteverhoren samen volgen voor DwarsNieuws. Beiden waren in 2020–2024 uitgesproken critici van het coronabeleid: De Hond pleitte vroeg voor aandacht voor aerosole verspreiding en ventilatie, Zwagerman schreef kritische columns (onder meer voor De Telegraaf en BNR).

---

Marion Koopmans

De hamvragen werden aan Marion Koopmans niet gesteld:

• Waarom is er in het OMT geen steun gekomen voor (externe) wetenschappelijke inzichten zoals aerosolen, foute interpretatie van TU Delft rapport, besmettelijkheid na vaccin/PCR/doormaken, consequent te pessimistische R-modellen, besmettelijkheid van Omikron, etc. etc.
  Dat waren vragen die tot haar wetenschappelijke domein behoorden.
• Wat was uw rol bij gain-of-function onderzoek?
• Wat was uw relatie met Wuhan lab?
• Wat was de inhoud van de mail en telefoontjes in feb. 2020 (zie WOB)?
• En waarom is er geen consensus over Lablek/Markt begin van Corona (genetici konden aan de structuur zien dat het niet-natuurlijk was, maar in elkaar geknutseld).

Ze komt er wel heel makkelijk mee weg.

De enige onthulling is denk ik, dat zij tegen 2G was; dat wisten we nog niet.

De rest van haar verhaal is bekend van het OVV rapport  en nauwelijks relevant (veel onzekerheid in het begin, OMT adviseerde & Kabinet besloot (althans officieel); RIVM/OMT werden onder druk gezet om adviezen te veranderen, vele persoonlijke bedreigingen, NL niet voorbereid op volgende pandemie).

Ze sprak Kuipers tegen: vroeger sluiten zou minder doden opgeleverd hebben, maar niet overall (wat ze er niet bij vertelde: want dat wordt door de IFR bepaald, niet door het tijdstip van lockdown tenzij de zorg overloopt)

De disproportionaliteitsvraag is bij haar niet zo relevant; die lag (officieel) elders c.q. bij de politiek.

Het is dus op dag 1 al een mislukking en cabaret voorstelling.

De PE commissie negeert cruciale "geheime" informatie die via WOB verzoeken boven water is gekomen en de vele kritiek van wetenschappers die niet in het circuit meedraaiden. Ze negeren daarmee, dat het credo "Follow the science" juist niet gevolgd werd. Ze negeren het tunnel-denken.

Over de relevantie van het Lablek

Ze mailde en telefoneerde begin februari 2020 met collega's van het Wuhan project (Daszak, Foucier, Farrar + Fauci die het financierde vanuit de VS) dat door de VS verboden was. In het geheim heeft Fauci toch geld gegeven. Dus mocht een verhaal met het Lablek als mogelijke verklaring absoluut niet  gepubliceerd worden. Koopmans heeft in een email (WOB) de onwenselijkheid van het Lablek als optie te vermelden benadrukt omdat dit complottheorieën zou voeden en nadelige gevolgen voor het onderzoeksprogramma zou hebben. Een snel in elkaar geflanst onderzoek dat uitsluitend de wilde dieren markt als oorzaak zag, werd half maart 2020 gepubliceerd. Daar had stevig over doorgevraagd moeten worden.

Overigens geloven alleen in Nederland nog mensen dat het virus van de markt komt, dankzij Marion Koopmans; over de hele wereld zijn wetenschappers (m.u.v. de groep die aan de WHO is verbonden en daardoor het meeste gezag heeft), politici en burgers er vrijwel van overtuigd dat het virus uit het Wuhan lab kwam…….

Hier alle details over het demonteren van de Lablekbom : https://alter.systems/p/fb33a23c-358b-4969-bca7-bf0eb7def961

https://merylnass.substack.com/p/the-unredacted-fauci-farrar-emails

De complete onthullende en onthutsende  mailwisseling:  https://www.govinfo.gov/content/pkg/GOVPUB-Y4_OV2-PURL-gpo236122/pdf/GOVPUB-Y4_OV2-PURL-gpo236122.pdf

en

https://gillesdemaneuf.medium.com/full-text-proximal-origin-a-tragicomedy-of-our-times-draft-p2-39b90684bf01

Dit is relevant voor de NL PE, omdat het door de VS verboden onderzoek was, in het geheim in China werd uitgevoerd, en uiteindelijk de oorzaak werd van alle kostbare ellende gedurende ruim 2 jaar met nog steeds zeer nare restgevolgen. Het is nogal wat dat een Rotterdamse hoogleraar, met NL geld, meedoet aan onderzoek en dat bij een incident de feiten opzettelijk mede door haar verhuld worden.

Bruno Bruins

En dan Bruins, die zit er echt heel relaxed bij.

Hij heeft nèt niet gelogen, maar ook niet de volledige waarheid gesproken.

https://nos.nl/livestream/2615914-corona-verhoren-bruno-bruins-getuigt-voor-parlementaire-enquetecommissie-corona

Het moment van het briefje, is naar ik vermoed, bijna het enige echt relevante moment van dit verhoor.

Hij wordt vooral doorgezaagd over of er niet eerder en harde moest worden ingegrepen/gehandeld; hij houdt het op informatie verzamelen. NL was heel goed voorbereid volgens hem.

En dan komt hét interessantste moment: het briefje.

27 februari 2020, live op tv. Bruins krijgt een briefje aangereikt. Eerste besmetting in Nederland.

De commissie vraagt: U kreeg dat briefje in de uitzending van 27 februari 2020. Was dat toeval?

Bruins: "Ja, dat is ongemakkelijk dat het dan ook in NL is." Een heel verhaal over hoe verschrikkelijk dat moment voelde. "En ja, dat viel toevallig samen met die uitzending".

Doorvragen: was het niet getimed?

Bruins: "Nee. Dat beeld zouden we toch moeten wegnemen."

Dat is nèt niet gelogen, maar het is ook niet de hele waarheid. Maar het commissielid vraagt (bewust?) niet door! Meteen volgende onderwerp.

Want: Er zijn WOB verzoeken met bewijzen dat het een geënsceneerd beeld in die uitzending was en dat de eerste besmetting al een aantal uren vóór de uitzending bekend was. Maar er moest kennelijk een "leuk live showtje" opgevoerd worden.

Het begin van de angstporno, die later gevolgd werd met dagelijkse Frontberichten. Al helemaal in het begin.

Conclusie na twee dagen

Dus zelfs in de PE wordt er net als in de MSM, niet gewoon een heel klein beetje doorgevraagd. Alleen het bekende overheidsverhaal wordt kritisch bevraagd voorzover dat overeenkomt met kritiek van de aan de overheid gelieerde wetenschappers (Kuipers, Tostmann); niet wat uit WOB verzoeken boven water is gehaald.

Dag 1 Koopmans — hamvragen Lablek niet gesteld.

Dag 2 Bruins — doorvragen op het briefje blijft uit.

Het vertrouwen bij de Corona critici over de Parlementaire Enquête is op dag 1 al vervlogen.

Dit is een, hele kostbare, cabaretvoorstelling. Die vrijwel zeker minder gaat opleveren dan het OVV rapport. Ongetwijfeld zullen enkele politici nog wel streng bevraagd worden over te laat ingrijpen (niet te vroeg of te lang), over de mondkapjes, de kudde immuniteit; en heel misschien nog wat over de maatschappelijke en economische schade. Maar door de mediatraining en het feit dat deze openbare verhoren allemaal al enkele maanden geleden besloten "geoefend" zijn (echt waar, dit is een herhaling van al eerder gevoerde gesprekken heeft Maurice de Hond verteld) krijgen we gewoon grotendeels een herhaling van al grotendeels bekende feiten. Een enkele keer een kleine, maar niet voor het beleid echt schadelijke, onthulling. Dat verwacht ik er nu van.

De PE-leden zijn vast integer, maar ze hebben zich volstrekt onvoldoende breed laten informeren. Of ze hebben zich, in vol bewustzijn, laten sturen om ongevaarlijk te blijven voor de politici.

============

Hier zijn meer details en links voor de geïnteresseerden:

https://janvdzanden-my.sharepoint.com/:b:/g/personal/jan_janvdzanden_onmicrosoft_com/IQBjqXZFadu4TK_EPl_zzMArARFHoDxWEqJ1dOvPCOoD2u0?e=ySt27r

Jaap van Dissel verhoor 5-6-2026

De vragen die niet gesteld zijn:

1. Hoe heeft het OMT gezorgd dat de medische adviezen ook echt afgewogen konden worden tegen de andere belangen? Dan had er toch bijv. een qaly balans bij de verschillende adviezen moeten zitten om dit conform het regulier beleid van VWS goed te kunnen afwegen (bijv. de geweigerde Men B vaccinatie en borstkankermedicijnen, etc. omdat de kosten/qaly te hoog zijn). Als je weet dat jouw advies onderdeel wordt van een bredere afweging, welke informatie moet je dan aanleveren zodat die afweging überhaupt mogelijk is? Dan moet je toch de standaard qaly-methodiek communiceren om op basis van dezelfde noemer een gebalanceerde afweging te maken?

Daar zou je kunnen denken aan:

• QALY-verlies door COVID;
• QALY-verlies door uitgestelde zorg;
• effecten op mentale gezondheid;
• effecten op onderwijs;
• effecten op werk en inkomen.
• Als het OMT zo tegen het sluiten van scholen was, hoe kan het dan dat het OMT bij het heropenen van de scholen juist weer heel erg voorzichtig was (en soms verdeeld)? Dat is toch tegenstrijdig?
• Welke evidence is gebruikt voor het advies om kinderen 1,5m afstand te laten houden? Er was al vroeg in 2020 literatuur dat kinderen nauwelijks bijdragen aan verspreiding. Waarom is dat genegeerd?
• Waarom adviseerde het OMT vaccinatie van kinderen tegen COVID, terwijl hun risico op ernstige ziekte vrijwel nihil was? Was hier een QALY-afweging aan voorafgegaan?
• Hoe beoordeelt u dat de oversterfte in 2021 en 2022 hoger was dan in 2020, ondanks massale vaccinatie? Is dit in het OMT besproken?
• Is de schade van schoolsluitingen op kinderen (leerachterstanden, psychische problemen, kindermishandeling) ooit gekwantificeerd aan het OMT voorgelegd?
• Waarom is het idee van kudde-immuniteit zo snel weer verlaten?
• Hoe beoordeelt u met name het model (aannames, validatie) dat gebruikt werd om de lockdown + avondklok in december 2021/januari 2022 te onderbouwen? Waarom was dat wel in NL nodig en in verder niet één Europees ander land?
• Hoe beoordeelt u het feit dat de aerosolen verspreiding, die eigenlijk in april 2020 al empirisch bewezen was, bij het RIVM nog tot medio 2021 een ondergeschikte rol speelde in adviezen?
• Hoe kijkt u terug op de pogingen van RIVM om aerogene verspreiding taboe te verklaren en het belang er van te bagatelliseren (WOO verzoeken, Volkskrant  + OVV rapport).
• Is het correct dat als er voornamelijk aerogene verspreiding is, de 1,5 meter en vooral de lockdown in de buitenlucht niet effectief zijn?
• Hoe beoordeelt u dat de IFR die door Ioannidis al in mei 2020 op ca. 0,2% werd geschat door het RIVM nog veel langer op een vele malen hoger getal is blijven staan?
• Wat is de reden dat het RIVM, i.t.t. andere wetenschappers nauwelijks de invloed van de seizoenen meenam in de modellen en maatregelen? Zodra het lente werd, nam de IC-druk door Corona toch al "automatisch" af?
• Waarom ging het RIVM mee in de gedachten van lockdown, terwijl al decennia bekend was dat de WHO protocollen dat afwezen vanwege gebrek aan effectiviteit en ongehoorde nevenschade?
• Hoe beoordeelt u dat het RIVM systematisch externe wetenschappers negeerde of wegzette die alternatieve inzichten boden? Denk aan de brief van 100+ wetenschappers over aerosolen, de Great Barrington Declaration, etc.
• Vindt u achteraf dat de WHO-richtlijnen te kritiekloos zijn gevolgd? U noemt het "verkeerde advies" van de WHO. Waarom duurde het zo lang voordat u daarvan afweek?
• U was tegen het "lekken" uit OMT vergaderingen en adviezen. Waarom hebt u de diverse OMT-leden die soms bijna dagelijks op TV verschenen niet tegengehouden?
• Is het OMT ooit serieus ingegaan op vroegbehandeling met bestaande middelen (Ivermectine, HCQ, budesonide, etc.)? Zo nee, waarom niet? Zo ja, op basis van welke evidence is dat afgewezen?
• Waarom is vitamine D-status nooit serieus meegenomen in de advisering, terwijl er al vóór 2020 robuuste literatuur was over de relatie tussen vitamine D-deficiëntie en respiratoire infecties?
• Hoe reflecteert u op het fenomeen groupthink binnen het OMT? U zegt trots dat er zelden meningsverschillen waren. Is unanimiteit niet juist een alarmsignaal bij zulke complexe, onzekere vraagstukken?
• Zijn er dissenting opinions van OMT-leden die níet in de adviezen terecht zijn gekomen? U zegt dat meningsverschillen altijd terug te vinden waren. Is dat verifieerbaar?
• Het OMT stuurde op "aanzienlijk lager dan maximale IC-capaciteit." Waarom is er niet ingezet op opschaling van capaciteit in plaats van vraagonderdrukking? Duitsland had 3x meer IC-bedden per capita. Wat heeft het OMT geadviseerd over opschaling?
• Is de veldhospitaalschaamte besproken in het OMT? Het feit dat noodhospitalen leeg bleven terwijl reguliere zorg werd afgeschaald — is dat ooit aan de orde geweest?

Ook hier stond weer het proces centraal: wie wist wat wanner? Maar over inhoud en kwaliteit van de adviezen en bijv. epidemiologische modellen ging het niet (of nauwelijks, in het laatste deel?). Als een vliegtuig neerstort onderzoekt de OVV ook of de bouten wel sterk genoeg waren en of de hoogtemeters wel de juiste waarde aangeven. Niet alleen of de protocollen en procedures gevolgd zijn! Dat is ook hier weer de grootste tekortkoming.

Academisch gezegd: de enquêtecommissie focust zich sterk op de politieke en procedurele gang van zaken, waardoor de diepere, inhoudelijke evaluatie van de gebruikte wetenschappelijke paradigma's (zoals de aerosolendiscussie en de proportionaliteit van de modellen) onderbelicht blijft.

Een goed proces is mooi; maar als de inhoud er van niet deugt is het toch zinledig!

Kritisch Verslag

Hij kwam zeer goed en scherp uit zijn woorden. Het klonk allemaal heel erg wetenschappelijk en logisch. Maar de niettemin vele tegenstrijdigheden en onwetenschappelijke uitspraken werden niet bevraagd. Dat is natuurlijk aan Van dissel te verwijten; maar nog veel meer aan de volstrekt ondeskundige en niet kritische Commissie die daarover niet doorvroeg. Uit de manier waarop vragen werden gesteld en antwoorden van Van Dissel werden samengevat, kon je merken dat de leden vaak niet snapten waar Van Dissel het over had; ze konden zijn logica vaak niet volgen. Het was dan "te technisch", zo kreeg Van Dissel dan als verwijt te horen. En dat was dan niet omdat Van Dissel onzin vertelde, zoals zijn terechte betoog dat een eerder lockdown alleen zin heeft als je die tot in het oneindige volhoudt. Hij is gewoon te intelligent voor die onnozele halzen van de commissie.

Hij benadrukt de onzekerheid in het begin en dat het OMT alleen over de medische en epidemiologische zaken ging. Er was druk om dat breder te trekken, maar dat heeft hij krachtig tegengehouden. Hij vindt en vond dat de OMT adviezen bij de MCCb in een breder licht moest worden gezien met maatschappelijke, economische en sociale gevolgen. Het OMT heeft minimaal 2 keer benadrukt dat dat echt moest gebeuren; hij wilde niet expliciet zeggen dat het te weinig gebeurde.

De Commissie zaagde vooral door over of hij niet eerder aan de bel had moeten trekken dat het zo besmettelijk en gevaarlijk was omdat er mails van modelleurs circuleerden die daarvoor waarschuwden. Hij vond dat onjuist; die mails verhoogden de druk om snel meer zekerheid te zoeken. Hij vond dat de WHO er veel te lang over deed om de ernst te communiceren; hij vindt alleen dat hij achteraf te lang op dit verkeerde advies is gevaren.

Hij werd een beetje narrig omdat de commissie steeds zijn woorden verdraaide en iets suggereerde waar hij het totaal niet mee eens was: te laat gereageerd, belangen niet afgewogen (was niet aan het OMT). Heeft hij gelijk in; er hadden heel andere vragen buiten zijn paradigma kunnen worden gesteld, die hen echt in verlegenheid hadden gebracht.

Op vragen zegt hij (terecht) dat vroegere maatregelen alleen zouden werken als je daarna tot in het oneindige een lockdown houdt bij een dergelijke besmettelijk ziekte. Je ziet aan de reactie van de commissie dat zij de logica daarvan niet snappen en het dus niet geloven.

Interessant was dat het OMT absoluut geen democratie was. Het ging echt om de inhoud en deskundigheid van de inbrengers. het zijn allemaal artsen, met dezelfde kaders. Dus ze konden elkaar goed volgen. Er zijn zelden meningsverschillen geweest. Als ze er waren, was dat altijd in het OMT advies terug te vinden. Hij vond en vindt de vertrouwelijkheid cruciaal, omdat alleen dan een volledig open discussie gevoerd kan worden. Deelnemers mogen niet achteraf geconfronteerd worden met hun, mogelijk tijdens het overleg bijgestelde, uitspraken. Hij vond dat dat goed heeft gefunctioneerd.

Er werd veel gezanikt over de testen. Uiteraard vele vragen over asymptomatische besmettingen. Daardoor kwamen er sneller strengere maatregelen als advies, en niet alleen in Brabant. En of daardoor niet te laat is ingegrepen. Zijn reacties waren technisch perfect, maar werden niet begrepen.

De commissie begrijpt niet dat je voorzitter van OMT kunt zijn en tegelijk adviseur van de politiek…. Pffff.

De politieke wereld is een hele andere dan de politiek: totaal andere afwegingen. Van Dissel wilde zich daar niet mee bemoeien. Op zich niet onterecht.

Wel interessant dat sommige OMT-leden vonden dat ze moesten tekenen bij het kruisje. Daarom was de volgorde omgekeerd. Maar het wijst er ook op dat kennelijk het advies gebaseerd werd op het advies wat er daarna kwam. Dat is curieus! Daar moet je natuurlijk inhoudelijk op doorvragen; maar dat gebeurt niet.

Hij vond dat zijn aanwezigheid heel vaak nodig was en wellicht in het begin zelfs te weinig was.

Soms werden vragen van het kabinet niet beantwoord omdat ze "onmogelijk" waren: ze vroegen te veel zekerheid, of ze vroegen echt iets waar onmogelijk wetenschappelijk een uitspraak over te doen is. Daar werd hij wel eens "kriegel" van. Er was genoeg vrijheid om dan een advies in een hele andere richting te geven. Helaas weer niet doorgevraagd naar voorbeelden. Je ziet hier echt de professor die in aanvaring komt met het smerige politiek bedrijf. Niks voor hem.

Hij wilde geen "politisering" van vragen of adviezen. Hij bedoelt volgens mij dat een advies niet wordt veranderd van inhoud, maar dat een advies 1:1 wordt uitgevoerd. En daar had hij grote bezwaren tegen, omdat het moet worden afgewogen tegen andere zaken. Op zich helemaal juist.

Het BAO functioneerde niet goed: de vertaling van medische zaken naar maatschappelijke consequenties. Bij persco's had ook iemand van de BAO moeten staan, en niet alleen Van Dissel met zijn medische perspectief.  Hij vindt "het advies van OMT is heilig" niet OK (kwetsbaar). De manier waarop dat liep was te weinig gescheiden.

Het lekken uit het OMT was hopeloos. Dat geeft een hele slechte beeldvorming, omdat het OMT 1:1 vaak werd gevolgd. Hij was daar zeer geïrriteerd over. Dat had hij natuurlijk destijds wel meer kunnen uiten (maar ook niet doorgevraagd), maar wat dat betreft was hij toch meer een brave ambtenaar dan een eigenwijze wetenschapper. Gek dat er niet gesproken wordt over OMT-leden die heel vaak op TV kwamen.

De 3 doelen waren vanuit het kabinet.  Zicht op virus, de zorg in stand houden en beschermen kwetsbaren. Prioriteit was de zorg in stand houden. Er is gestuurd op een aanzienlijk lager aantal dan de max. capaciteit vanwege onzekerheid en veiligheid,

Hij mag voor zoveelste keer niet "technisch" worden. Pfff.

De commissie vroeg hem ook bij herhaling of hij vond dat de juiste besluiten zijn genomen; er werd dus niet gevraagd naar "de juiste adviezen". Hij wil daar niks over zeggen: dat is aan de commissie en aan politici om daar over te oordelen. Ook al zegt hij dat hij er wel een mening over heeft [en dat is mij wel duidelijk: hij was het er vaak niet mee eens wat de politiek besloot]. Hij benadrukte nogmaals dat het OMT enkele keren geschreven heeft dat breder gekeken moet worden dan alleen medisch. Ook benadrukte híj dat het hebben van kinderen bij OMT leden van invloed is: zij zagen ook dat de gevolgen van de maatregelen heel heftig waren. Maar hij bewaakte dat het OMT toch bij het vakgebied bleef. Het was aan de politiek om daar een zelfstandige weging aan te geven en tot een besluit te komen.

Het OMT was mordicus tegen het sluiten van de scholen.

Hij is glashelder en tamelijk logisch binnen het reguliere paradigma. Hij ontwijkt bepaald geen vragen, maar gaat vol de confrontatie aan als er "foute"/suggestieve vragen gesteld worden.

Mark Rutte — 12 juni 2026

Dit verhoor gaat wederom grotendeels over de processen: wie, wat, wanneer, met wie, hoe. Maar hier wordt voor het eerst stevig doorgevraagd over het ervaren gebrek aan belangenafweging zoals door de Onderzoeksraad voor Veiligheid (OOV) is gerapporteerd — tunnelvisie — en zoals uit eerdere verhoren al bleek: zaken waren voorgekookt in het Catshuisoverleg. Rutte, Grapperhaus en De Jonge hadden alles al samen dichtgetimmerd, het OMT was de facto heilig, en de andere ministers met hun belangen kwamen er niet doorheen — zoals zij zelf, blijkend uit WOB-stukken, hebben geschreven.

Rutte houdt stevig vol dat er robuust is besloten en bestuurd, dat er steeds brede afwegingen zijn gemaakt in de MCC19, dat er stevige ruzies waren — dus flink georganiseerde tegenspraak, "en dat is ook goed" — en dat men er uiteindelijk altijd goed uitkwam. De enige uitzondering: Mona Keijzer. Die moest vertrekken. Dat dissidentie niet getolereerd maar geëlimineerd werd, spreekt boekdelen over de werkelijke ruimte voor tegenspraak.

Ook betoogt Rutte herhaaldelijk, ook na doorvragen, dat er in een aantal gevallen op basis van het OMT-advies "gewoon geen ruimte was" om iets anders te doen dan verregaande maatregelen. Discussies hadden dan feitelijk geen zin. En dat werd ook door de anderen — de trojka — beaamd.

Uit dit verhoor rijst exact het beeld dat de korte-termijn-COVID-zorg dogmatisch boven alles ging. Een objectieve proportionaliteitstoetsing ontbrak; alle andere belangen weken daarvoor. Het komt erop neer dat een "brede afweging" alleen plaatsvond nádat de acute zorg was veiliggesteld. Dan kon over de prioritering van de overige belangen gesproken worden — die echter per definitie ondergeschikt waren aan het primaat van de COVID-zorg.

Zelfs die resterende afweging wekt, ook na stevig doorvragen, de indruk van een subjectief onderbuikproces: een geheime Coca-Cola-formule, onnavolgbaar en verre van objectief.

Wat de commissie had moeten vragen:

• Op basis van welke vooraf vastgestelde criteria werd bepaald wanneer de zorgdruk zó hoog was dat andere belangen moesten wijken? Welke drempelwaarden golden? Wie stelde die vast?
• Hoe werd de zwaarte van die andere belangen objectief gewogen tegenover de acute zorgbelangen?
• Is er ooit een externe, niet aan de COVID-bestrijding gelieerde instantie gevraagd om de proportionaliteit te toetsen — bijvoorbeeld het CPB, de Raad van State, of de afdeling van VWS samen met RIVM en de Gezondheidsraad die normaal pakketbeslissingen doorrekent?

Onbegrijpelijk is ook dat de commissie niet aan Rutte vraagt óf en hoe die brede afweging geobjectiveerd had kunnen worden — bijvoorbeeld met Qaly's, zoals VWS en EZK dat standaard doen bij pakketbeslissingen.

• Was die objectieve kosten/batensystematiek bij het kabinet bekend?
• Waarom is die niet toegepast? VWS besluit immers routinematig om behandelingen niet in het zorgpakket op te nemen — met als consequentie dat mensen sterven die met wél vergoede zorg langer hadden kunnen leven.
• Dus waarom gold tijdens COVID het absolute gebod dat géén enkele patiënt mocht sterven aan capaciteitsgebrek, terwijl het gevolg daarvan was — zoals Armand Girbes, voormalig hoofd IC van het VUmc, heeft betoogd — dat andere patiënten met een gunstige prognose niet op de IC terecht konden? Patiënten bij wie met veel meer gewonnen levensjaren gerekend had kunnen worden.
• Waarom is niet op z'n minst gepoogd om de systematiek en de normen die VWS en EZK standaard hanteren óók op het coronabeleid toe te passen? Dan kun je de geringe levensjarenwinst van COVID-IC-zorg — de gemiddelde sterf leeftijd was circa 84 jaar — objectief afwegen tegen het aanzienlijk grotere verlies aan levensjaren door uitstel van planbare maar ook zeer dringende zorg met veel meer impact: hart- en vaatziekten, longziekten, beginnende kanker, enzovoort.

Dat die vragen niet gesteld zijn, is niet alleen een omissie van de commissie. Het lijkt onderdeel te zijn van hetzelfde patroon dat ze beoogt te onderzoeken.

Dick Schoof 12 juni 2026

Houdt een gloedvol en op zich sterk betoog over crisismanagement: incl. het risico op tunneldenken en machtsmisbruik als een crisis langer duurt. Daarom mag de crisis organisatie ook vooral niet te lang blijven bestaan vindt hij.

Hij vindt dat in het begin te eenzijdig gewerkt is, maar "het kon niet anders". Daarom was het eind mei cruciaal om de crisisbesluitvorming op te heffen. Dat is moeilijk, omdat mensen gewend zijn om zo "lekker snel" te besluiten.

Hij gaat grondig in op de eisen aan een crisis organisatie en dat VWS (een stelsel ministerie) daar niet de cultuur voor had; daarom duurde het even voordat VWS omgeschakeld was.

Er is wel gepoogd om met een matrix model de impact van sociaal-maatschappelijk-economische gevolgen ook "harder" te maken; maar dat is eigenlijk niet gelukt.

Er lag een sterke focus/dominantie op het medische, en daardoor kregen de andere belangen nauwelijks ruimte.

In dit gesprek komt het cruciale punt van de Rule of Rescue op tafel: " We moeten zorgen dat Covid niet de maatstaf der dingen wordt, ook niet als het over een pandemie gaat. In het algemeen zouden we scenario's moet maken om de maatschappelijke impact beter met elkaar te kunnen wegen. Maar het blijft een ontzettend ingewikkeld dilemma: want hoeveel doden moet je accepteren t.o.v. de maatschappelijke impact, jongeren die niet naar school gaan of een bedrijf dat niet kan functioneren? [uitgestelde zorg noemt hij, bewust?, niet… ] Dat blijft een keuze die bijna niet te doen is." En, er waren alternatieven, maar "Het voorbeeld van Engeland was een richting (het laten uitwoeden van het virus); in theorie had dat gekund.  Dat was voor de Nederlandse politici niet een optie om die kant op te gaan". Bij de ACC was een belangrijke lijn "hoe kunnen we de samenleving toch zo veel mogelijk openhouden?". Maar dus niet een "volle belangenafweging" (zoals in de rechtspraak geldt).

In portfolio-management termen was sprake van 2 portfolio's: het medische, dat altijd voorrang op alles krijgt; het overige, dat dan kan strijden over de resterende "kruimels". Dit leidt per definitie tot suboptimalisatie voor een organisatie als geheel. In dit geval: de medische winst leidde tot een aantoonbaar 3 x hoger medisch verlies (320.000 levensjaren vs. 100.000 levensjaren winst) en tot een ca. 12 x hoger maatschappelijk verlies, namelijk ca. €1 miljoen/levensjaar versus de norm van maximaal €80.000/levensjaar. Er was dus helemaal géén integrale afweging, maar een hiërarchische voorrangsregel die per definitie tot suboptimalisatie leidt.

Toch vreemd dat ze worstelden om een "objectief wegingsinstrument" te hebben/maken. Terwijl dat bij VWS gewoon dagelijks gebruikt wordt. Zelfs in april 2020 kreeg VWS nog een afkeurend rapport van de Rekenkamer, omdat ze in enkele jaren daar voor een aantal weesgeneesmiddelen veel te duur hadden ingekocht, boven de norm van €80.000,= / qaly  (= gezond levensjaar). VWS beloofde beterschap! En EZK heeft eind maart een qaly model had gemaakt, dat mede geïnspireerd was op het Gupta rapport "Covid19 goes cuckoo" (https://gupta-strategists.nl/storage/files/200521-COVID-goes-Cuckoo.pdf ), oftewel Corona patiënten met een relatief zeer korte levensverwachting kieperen alle andere zorg uit het "ziekenhuis-nest", juist ook die met een zeer lange prognose, mits op tijd wordt ingegrepen. EZK voorspelde ca. 620.000 verloren levensjaren, terwijl er slechts ca. 100.000 door dat beleid gewonnen zouden worden (2 MKBA versie 1 en 2.pdf  https://janvdzanden-my.sharepoint.com/:b:/g/personal/jan_janvdzanden_onmicrosoft_com/IQBJYx2RkHdlRY-TAdCs_w37AWOHYqx8AobgdgVeESgukbE?e=g0gLiw ). Volgens RIVM (juli 2022) heeft die uitgestelde zorg minimaal 320.000 gezonde levensjaren gekost (https://www.rivm.nl/nieuws/corona-kost-gezonde-levensjaren-uitgestelde-operaties ).

Deze vragen hadden natuurlijk gesteld moeten worden over het ACC, de club van SG's:

• hoe zagen die matrix modellen om e.e.a. objectief te maken en af te wegen er uit?
• u noemde "niet naar school gaan en een bedrijf dat niet kan functioneren". Hoorden de gevolgen van uitgestelde zorg daar ook niet bij? Hoe is dat gewogen? Dat lijkt toch eenvoudiger, omdat dat ook over leven en dood ging?

Inleiding op de volgende vragen vraag: VWS en EZK hanteren al decennia kosten/baten analyses op basis van qaly's zodat (acute) zorg objectief kan worden afgewogen tegen lange termijn medische gevolgen. En waarbij zelfs zorgkosten en levensjaren worden afgewogen tegen financieel-economische gevolgen. Daar is door het Zorg Instituut Nederland zelfs een norm voor van €20.000,= / levensjaar voor lichte zorgbehoefte en maximaal €80.000 / levensjaar voor zware zorgbehoefte.

• was deze systematiek bij u bekend?
• was deze systematiek bij de SG en de DG van VWS bekend?
• Was deze systematiek bij RIVM en bij het OMT bekend?
• waarom is deze objectieve systematiek niet ingezet?

Dit blijft de hamvraag die de Parlementaire Enquête commissie tot heden verzuimt te stellen.

Er zijn nog diverse mogelijkheden bij het verhoor van Gommers, Van Dissel (2^e keer), Rutte (2^e keer), Hugo de Jonge. En mogelijk nog meer hoge ambtenaren die geacht worden op de hoogte te zijn van de staande praktijk bij VWS om objectieve kosten/baten analyses te maken t.b.v. opname in het basispakket van de zorgverzekering.

Wie verlost het proportionaliteitsvraagstuk van de onderbuik en verheft dit eindelijk tot een rationeel afwegingskader?

Want ondanks het parool "We volgen de wetenschap", was de harde realiteit dat de onderbuik het belangrijkste motief was achter de eenzijdige medisch gefocuste besluiten.

Voor de wetenschappelijk-ethische onderbouwing van de toepassing van de kosten/baten analyse juist in massale crisissituaties verwijs ik naar (Orr & Wollf, 2014, https://www.researchgate.net/publication/271918715_Reconciling_cost-effectiveness_with_the_rule_of_rescue_the_institutional_division_of_moral_labour  ) 

Diederik Gommers 15 juni 2026

Deed zeer opmerkelijke en tegenstrijdige uitspraken, waar natuurlijk weer niet over werd doorgevraagd.

Er was knetterende ruzie tussen hem en Rutte/De Jonge over de 80-jaar leeftijd in het triage protocol.

Hij schaamde zich dat ouderen gedurende een aantal weken eenzaam en alleen gestorven zijn in ziekenhuizen/IC's en verpleeghuizen. Dat moeten we echt nooit meer doen.

Hij stelde dat het virus niet zo idioot dodelijk was als dat voorgesteld werd; het probleem was alleen maar dat bijna niemand er nog immuun voor was.

Over de schoolsluitingen liet hij zich niet expliciet uit.

Vervolgens zagen we een heel andere Gommers.

Tegenstrijdig is dat hij zegt dat het OMT medisch epidemiologisch adviseert en dat het BAO, MCCb en het Kabinet een bredere afweging maken. En dat dat ook goed is. Maar tegelijk ging hij wel diverse keren bij de TV zijn veel strenger standpunt over vroegere en strengere lockdown uitventen. Dat kan niet allebei kloppen. Waarbij hij dan wel toegaf dat achteraf het sneller verminderen van de maatregelen in mei 2020 terecht was. Om vervolgens later in het jaar weer vol op het orgel te gaan voor een snelle hevige lockdown bij de tweede golf.

Gommers stelde dat ruimtes en apparatuur al tamelijk vroeg meer dan genoeg aanwezig was; alleen IC-verpleegkundigen was in het begin en later nog veel meer een mega-probleem. Niet doorgevraagd werd toen Gommers vertelde dat Corona-patiënten op de IC niet behandeld werden. Ze kregen namelijk alleen beademing en moesten regelmatig "gekeerd" worden volgens hem. Dan zou ik vragen: maar daar heb je dan toch geen super getrainde hoog opgeleide IC-verpleegkundigen voor nodig? Onbegrijpelijk.

Over zijn uitspraken op 30 december 2021 https://www.youtube.com/watch?v=j5g0C9_Bhzg met commentaar en integraal https://www.youtube.com/watch?v=bB0GShoXw9g kwamen ze ook niet terug: hij zei toen dat het niet meer uit te leggen is dat voor jongeren geen onderscheid gemaakt werd vanwege hun veel lagere risico profiel. Hij was in dat interview ook kritisch over de massa vaccinatie. Het leek of hij zelf na de 1^e booster is gestopt, omdat hij zich gezond voelt en dus een goed immuunsysteem heeft. Verder: Corona = peanuts, is eigenlijk een virus van niets [voor jongeren], we worden er bijna niet ziek van. Zijn uitspraken werden direct zwaar gedownplayed door Peter vd Voort (D66 Eerste Kamer en intensivist in Groningen).  BNN/VARA en Joop waren er ook als de kippen bij om de uitspraken van Gommers te relativeren: https://www.bnnvara.nl/joop/artikelen/debatcentrum-de-balie-verknipt-interview-met-diederik-gommers-tot-nepnieuws Ook zelf heeft hij zijn uitspraken "genuanceerd".

Tsja, wie was de echte Gommers? Dat vraag je je na dit verhoor wel af…. Toch de pleiter voor vroege strenge maatregelen, die zelfs als hij achteraf ongelijk bleek te hebben, nog vrolijk doordramt met zijn claims. Hij viel mij toch een beetje tegen; ik dacht dat hij echt meer overtuigd was van de disproportionaliteit van alle maatregelen.

Gommers verschuilt zich achter de formele structuur (het OMT adviseert slechts medisch-epidemiologisch), maar misbruikte zijn media status tegelijkertijd om politieke druk uit te oefenen. Dit raakt aan de kern van de parlementaire enquête: de verwevenheid van wetenschap en politiek, waarbij politici zich achter 'de wetenschap' verschuilden en wetenschappers op de stoel van de politiek gingen zitten.

Hij was en is nog steeds een zeer betrokken intensivist, maar m.i. niet geschikt om macro-beleid te maken. Hij lijdt typisch aan de Rule of Rescue van Orr & Wolff.

Jacco Wallinga 15 juni 2026

Aan dat verhoor was geen touw vast te knopen. Het leek dat ook de commissie dat vond. Ze hielden zelfs 2 keer pauze. Ze kwamen er niet doorheen en de meeste vragen werden met heel veel ingewikkelde omhaal van woorden gewoon niet beantwoord, ondanks soms wel 5 keer dezelfde vraag stellen.

Hij werd volstrekt onvoldoende geconfronteerd met zijn voorspellingen en de in bijna alle gevallen enorme afwijkingen in de realisatie er van. Het ontbreken van een kritische reflectie op de ingebouwde alarmistische bias (minimaliseren van naleving, maximaliseren van R-getal en toxiciteit) is een groot gemis in het verhoor. Worst-case aannames werden in de communicatie naar buiten gepresenteerd als meest waarschijnlijke scenario, zonder enige nuance. En vervolgens werd daar het beleid voor een groot deel op gebaseerd.

Een fundamentele wetenschappelijke vraag die de commissie had moeten stellen is: heeft het RIVM achteraf de modellen ooit gevalideerd met de werkelijke data om te achterhalen waarom ze er zo ver naast zaten, met name de laatste Omikron lockdown? En ook had n.a.v. de WOO-documenten gevraagd moeten worden of/hoe nalevingsparameters zijn veranderd op basis van "bestellingen" van het Kabinet om een avondklok in te voeren. Het bleef doodstil……..

Over de knetterende ruzie tussen Maurice en Marianne

Aanvankelijk ergerde ik mij en had plaatsvervangende schaamte voor het disrespectvol uit haar slof schieten van Marianne. Gelukkig bleef Maurice stoïcijns en kon er wel om lachen.

Maar bij nadere overweging was het een déja vu: Dit is precies het patroon dat in Corona tijd in vrienden groepen en zelfs binnen families optrad.

Op het oog betrouwbare en daardoor overtuigende wetenschappers vertellen leugens en halve waarheden. De meerderheid doorziet het niet en gelooft er heilig in: want "betrouwbare wetenschapper". Maar een kritische minderheid doorziet de tegenstrijdigheden en onzinnigheid van het betoog, probeert dat rustig uit te leggen, maar krijgt direct daardoor het label Wappie en gekkie opgeplakt. En dat leidde dan tot scheuringen binnen vriendengroepen en zelfs families. Ik heb het zelf ook ervaren.

Tijdens de coronacrisis raakten discussies snel geëscaleerd en emotioneel geladen. Dit kwam doordat standpunten over beleid, maatregelen en vaccins niet langer alleen over feiten gingen, maar gekoppeld werden aan moraliteit, burgerplicht en wederzijds wantrouwen.

Dus: eigenlijk wel mooi dat dit gebeurd is. Een prachtige illustratie van de verdeeldheid die door het vrijwel permanente onzinnige Corona-beleid gezaaid werd en nu in de Parlementaire Enquête Commissie nog steeds gezaaid wordt onder de bevolking.

En dat is nu tussen mensen nog steeds niet over. Ook dat merk ik nog wekelijks. Zelfs Maurice en Marianne zijn vatbaar gebleken voor de overheid die voor Loki speelt, de intrigant die overal verdeeldheid zaait.

Ik hoop alleen dat dit met respect voor Maurice wel uitgepraat wordt…..

Rob Elens 17 juni 2026

Dit was een verademing: eindelijk een verhoorde die gewoon vrijuit sprak zonder meel in de mond.

Daar staat tegenover dat het schokkend was hoe hij van 3 kanten (IGJ, Ministerie, OMT) is tegengewerkt en bijna kapot is gemaakt door de IGJ op aanwijzing van Hugo de Jonge. We mogen hopen dat zowel de IGJ als De Jonge hier uitermate scherp over ondervraagd zullen worden.

Hij gaf een glashelder betoog over hoe hij uit nood (in de ziekenhuizen stierven zijn patiënten) tot de mix van het Zelenko-protocol (HCQ + zink + azitromycine) was gekomen en hoe dat tot zijn eigen verbazing heel effectief bleek. Toen hij dat bekend wilde maken werd hij 2 dagen later door de IGJ op zijn vingers getikt. En vervolgens kreeg hij via IGJ en tuchtrecht boetes vanwege gebruik van off-label HCQ tegen de richtlijn van de NHG (terwijl off-label gebruik van geneesmiddelen aan de orde van de dag is, zelfs zo vaak dat het volgen van officiële procedure volstrekt onrealistisch is).

Zie onderzoek van dr. T.M. van der Zanden: Er zijn hoge prevalentiecijfers van off-label voorschrijven in de kindergeneeskunde: met een gemiddelde van 24% (range 3-97%) in de huisartspraktijk, tot 39% (range 3-86%) bij kinderen die in het ziekenhuis opgenomen zijn en tot 66% bij premature pasgeborenen (range 44-80%). Off-label voorschrijven aan kinderen is daarmee eerder de regel dan de uitzondering. En bij Volwassen ziekenhuispatiënten: gemiddeld 42% (spreiding 7-95%) en Volwassen poliklinische patiënten: gemiddeld 32% (spreiding 14-69%).

Dus ongehoord dat hij verhoord werd voor het succesvol voorschrijven van geneesmiddelen [normaal volgt er alleen onderzoek en tuchtrecht als er schade is berokkend]), "reclame" maken voor een geneesmiddel terwijl hij zonder financiële belangen slechts voorlichting gaf over zijn geboekte successen (krijgt de overheid dan ook een boete voor de reclame voor mRNA prik?).

Omdat hij onverstoorbaar was kreeg hij op tafel wat hem dwars zat, hoewel de commissie  hem herhaaldelijk het zwijgen op probeerde te leggen.

Het was ontluisterend en dramatisch.

Amrish Baidjoe 17 juni 2026

Interessant en relevant was zijn inbreng t.a.v.:

• segmenteren van maatregelen (wachtkamers, verpleeghuizen, dus risico gestuurd) in plaats van dichotome besluiten met alles of niks;
• operationele ervaring  met het managen van een uitbraak en crisis toevoegen aan een OMT is zeer nuttig.
• hij legde e.e.a. heel goed uit

Zwak in zijn betoog was het volgende:

• Het belangrijkste bezwaar is dat hij monomaan focust op het voorkomen van besmettingen ten koste van alles. Dat is juist de tunnelvisie waar de OVV voor waarschuwde.
• Hij stelde dat onbekend was of immunisatie door doomaken van Corona wel zou werken. Dit was in maart al bekend. Maar het is tot heel lang (2022) en zelfs bij vele specialisten tot heden ontkend.
• Hij suggereerde dat eerder isoleren/lockdown voor minder doden zou zorgen; dat is onlogisch, tenzij je de lockdown laat voortduren totdat er een wondermiddel is dat Corona definitief stopt of de dodelijkheid definitief weghaalt. Beide is i.i.g. met het mRNA vaccin niet gelukt: besmettingen leken zelfs vaker voor te komen en hoewel ziekenhuis opnames door Corona zeer sterk zijn afgenomen, is de all cause mortalitiy juist in 2022 - 2024 ongekend hoog gebleven, terwijl Corona min of meer verdwenen was. Het vaccin lijkt hiervoor de enige plausibele verklaring. Een eerdere lockdown had dus helemaal niet geholpen om minder doden te krijgen: uiteindelijk zou toch iedereen besmet worden. De relatief lage IFR (vergelijkbaar met griep) maakte dat strenge maatregelen in feite nauwelijks effectief waren: de schade was veel groter dan de winst (zie elders).
• Hij pleit voor een multidisciplinair OMT, dat ook niet medische (sociologische, economische, communicatieve) expertise bevat. Hoewel dat zou kunnen, is dat vrijwel zeker een garantie voor eindeloos overleg en botsingen op het "lagere" niveau. Als je specialisten in één groep hun eigen belangen laat uitdiscussiëren gaat dat niet werken. De huidige opzet (OMT + BAO + MCCb + Kabinet) voorkomt stammenstrijd. De integrale beslissing met voorafgaand integraal advies wordt op basis van alle informatie en standpunten (+ onderliggende belangen) door het MCCb opgestelde en tenslotte door het Kabinet genomen. Zij moeten waar zaken onduidelijk zijn zich voor laten lichten door de verschillende experts.
• Hij stelt dat geen sprake is van een gezondheids-crisis maar een systeem crisis.  Vervolgens vulde hij dat weer in met een alomvattende focus op de volksgezondheidskant i.p.v. een holistische afweging. Dat is strijdig en getuigt van de monomanie van Baidjoe.

P.S. Treurig dat Mutluer bewees dat ze na 2 weken verhoren en maanden voorbereiding nog steeds het verschil tussen een viroloog en een epidemioloog niet kende. Ongehoord…..

Marina Eckenhausen 19 juni 2026

DG van de IGJ

Samenvattend: Een wolf in schaapskleren.

Enerzijds een super genuanceerd en doordacht brede afwegingen verhaal (jeugd, scholen, vergeten zorgdomeinen, individueel versus collectieve belangen, etc.). Maar anderzijds wel een brief sturen (op 12-12-2020 samen met de NZA) om een keiharde lockdown te eisen. Intern strijdig, hypocriet.

Enerzijds een mooi verhaal over het veld "laten betijen" en zorg innovaties tot stand laten komen. Maar anderzijds wel voor het eerst ooit huisartsen keihard aanpakken, zonder manifeste risico's, die patiënten blijken te genezen met off-label middelen, op basis van plots strikt toegepaste wet- en regelgeving. Intern strijdig, selectieve handhaving.

Enerzijds een strikt beroep op grondige wetenschappelijke onderbouwing van veiligheid en effectiviteit van geneesmiddelen en op basis daarvan artsen die HCQ (met zink + azithromycine) voorschreven keihard aanpakken; anderzijds zonder enige kritiek een mRNA vaccin massaal laten voorschrijven dat ongetest is zelfs aan mensen met een 0=-risico voor Corona, waarvoor in de Pfizer trials en bij de eerste introductie mega veel bijwerkingen uit bleken, en waarbij sinds 2022 - 2024 een giga onverklaarde, nog steeds niet goed onderzochte, oversterfte ontstond. Intern strijdig, selectieve inzet van de wetenschappelijke methode.

En dat alles gelardeerd met "keurige" proceskritiek, die ook al door de OVV was geleverd; ze refereerde daar ook aan, omdat ze ook door de OVV was geïnterviewd.

Zoals ook in voorgaande verhoren werd niet op deze discrepanties en inhoudelijke aspecten in gegaan. Het blijft hangen op proces niveau. Over deze 3 fundamentele tegenstrijdigheden had natuurlijk doorgevraagd moeten worden……

=====  

De overheid gaf de uitvoering wel eens wat al te strakke instructies. IGJ werd daar ook regelmatig door overvallen. Verpleeghuizen, gehandicapten zorg en GGZ hebben ook heel veel te lijden gehad van de sluitingen. Je moet de mensen vertrouwen geven dat ze zelf innovatie kunnen realiseren in de praktijk, juist in de crisis omdat er veel onduidelijk is. Ze hadden bij IGJ als uitgangspunt dat ze altijd goed naar de context zouden kijken. We doen niet mee aan meningen en dus ook niet naar de TV; IGJ is afgeleid van c.q. ondergeschikt aan kabinetsbeleid. Tegelijk is de IGJ onafhankelijk. Dus ze geeft geen persoonlijke mening. Ook achteraf heeft ze "geen mening" over of het wel een goed besluit was. Risico: de burgemeester in oorlogstijd: meewerken aan zaken die eigenlijk inhoudelijk niet deugen. Ze hebben de sluitingen en bezoekregelingen van de instellingen niet gehandhaafd. De IGJ eiste wel dat met OR en patiëntenraad afspraken gemaakt zouden worden bij afwijkingen. Patiëntenorganisaties hadden graag gewild dat IGJ juist wel binnen gaat checken (vanwege veiligheid? of vanwege onmenselijkheid [ = ook kwaliteit?]); dat bleef onduidelijk.

IGJ hoorde eigenlijk niet in het BAO; had geen toegevoegde waarde. Stukken waren veel te laat. Er was te weinig tijd om door deskundigen van de IGJ naar OMT adviezen te laten kijken. Op de radio hoorde je al wat er zou gaan gebeuren, terwijl het BAO nog moest komen. Dat leek dus tamelijk zinloos.

Wie meer om aandacht vroeg kreeg ook meer. Er was meer aandacht nodig voor de hele samenleving naast de Zkh. zorg, maar vooral voor de andere zorg domeinen. Zij miste debat, ook in de Tweede Kamer, over bijv. de negatieve gevolgen van de schoolsluitingen. Een pandemie  kan niet alleen verantwoordelijkheid van één minister (De Jonge) zijn: alle disciplines zijn er voor nodig. Het is groter dan alleen medisch. Achterstand in het onderwijs leidt tot levenslange achterstand in gezondheid (15 jaar verschil in gezonde levensjaren bij lagere opleidingen). IGJ heeft daar veel aandacht voor gevraagd [en 12-12-2020 toch om een keiharde lockdown gevraagd…..].

In een pandemie is de vraag hoe je bij schaarste tot een eerlijke verdeling komt. Collectief belang versus individu belang. Geldt ook voor organisaties: alleen je eigen zaakjes of voor het hele land.

Tot zover klinkt het allemaal heel verstandig.

Eind 2020 (12 december, brandbrief samen met de NZA) hebben ze gedrukt om snel een lockdown te regelen. {En die andere sectoren dan? Plots niet meer belangrijk?]. En dus had de IGJ toch invloed bij de besluiten c.q. probeerde toch politieke druk uit te oefenen. Ze heeft zelf ook Zkh. gebeld over achtergehouden bedden, om LCPS te helpen. Dus ook gewoon operationele activiteiten i.p.v. alleen onafhankelijk toezicht.

Er is nooit Code Zwart geweest. Maar Zkh. hebben mogelijk wel besluiten genomen om Code Zwart te vermijden. Pas als er landelijk niet één bed meer vrij is, worden op niet medische gronden besluiten genomen over toegang tot zorg = Code Zwart.

Ze wil niet ingaan op de casus van Elens. In alle landen speelde dit (dat is relevant: waarom? Off label wordt namelijk zo massaal voorgeschreven, dat niemand zich daar normaal druk over maakt, tenzij mensen er van doodgaan). Zorgverleners mogen een mening hebben. IGJ grijpt in bij potentiele risico's. Het gaat om toepassen van regels. IGJ kan geen ruimte nemen over interpretatie van geneesmiddelenwet. Er is toetsing met medisch ethische commissies over wat wel/niet in richtlijnen staat. Off-label kun je bij geval voorschrijven. Als kinderarts kon het niet anders, maar de beroepsgroep heeft dat dan onderbouwd met wetenschappelijk bewijs en vervolgens geïndiceerd (blijkt volgens dissertatie van dr. TM van der Zanden niet te kloppen; ze pleit wel voor meer onderzoek en protocollen t.a.v. wat nu off-label wordt voorgeschreven). Ook in crisis moet je gewoon onderzoek doen voor off-label voorschrijven. We hebben zorgvuldige wetten en toetsing voor je iets mag testen op patiënten [maar voor mRNA geldt die strengen toetsing dus kennelijk niet]

IGJ heeft Elens gewoon verwezen naar zijn beroepsgroep voor onderzoek.  Ze heeft de ruimte niet gezien om niet te handhaven op basis van de geneesmiddelenwet en staat er nog steeds achter. De boete van €150k communiceren is achteraf niet OK; want dat geldt alleen voor grote organisaties met een miljoenen omzet, nooit voor individuele huisartsen. [Die kregen "slechts" een boete van €12.000,=].

Je moet ook in crisistijd hard maken dat de baten groter zijn dan de kosten [mooi, maar hoeft dat dan voor een lockdown niet?].

Iedereen, dus ook de minister, mag de IJG benaderen waar ze zorgen over hebben. Dus een brief van De Jonge is heel normaal.

Er zijn processen in de IGJ  wat je wel of niet oppakt; dat gaat op prioriteit: alles wat je wel doet, impliceert namelijk dat je een heleboel ook niet controleert.

Er is geen enkel verband tussen het verzoek van De Jonge en het oppakken van de zaak van Elens. Er kwamen namelijk ernstige bericht uit internationale kringen met bijwerkingen over hartritme stoornissen [van een middel dat al decennia met succes voor malaria wordt voorgeschreven…..  rara]. 

De minister kan de IGJ wel een aanwijzing geven, maar dan moeten de beide Kamers geïnformeerd worden. Zij heeft dus 100% onafhankelijk beslist om achter Elens aan te gaan.

Bianca Buurman 19 juni 2026

Chief Nursing Officer bij VWS

Vanaf 2021 voorzitter V&VN.

Dit was een nauwelijks interessant verhoor.

"Met de kennis van nu zou je andere besluiten nemen t.a.v. sluiten van tehuizen; maar toen kon je wel begrijpen dat die maatregelen genomen werden."

Een lange verhandeling over onvoldoende testen en PBM's. Maar nauwelijks aandacht voor ventilatie. De medische adviezen over maskers werden beïnvloed door de schaarste; ze waren dus niet wetenschappelijk onafhankelijk. Nog steeds is daar kennelijk niet bekend wat de dominante verspreidingswijze is en dat mondkapjes dus maar heel erg relatief helpen…...

Ze mocht van VWS een brief niet toelichten in een technische briefing aan de Tweede Kamer. Ze kon later wel een hoorzitting geven (11 mei 2020) aan de Tweede Kamer; maar toen was het ergste qua Corona en PBM's voorbij.

Hugo de Jonge was behoorlijk eigengereid men trok zijn eigen pad (i.t.t. Tamara v.d. Ark).

De praktisch ingestelde verpleegkundigen werden aanvankelijk nauwelijks gehoord bij het beleid (wat werkt wel/niet in de praktijk is heel belangrijk als inbreng voor het beleid). Ondanks voorstellen mocht ze niet bij het OMT aanschuiven. Later werd dat beter.

Ook zij hebben in 11 november  2021 een brandbrief geschreven om een strenge lockdown te creëren. Dat was de Omikron variant, die uiteindelijk tot minder dan 1/6 van de geplande IC-bezetting heeft geleid omdat de ernst van het virus zwaar werd overschat, terwijl dit al wereldwijd bekend was. Nederland kreeg als enige een lockdown eind 2021. Geen enkele reflectie hier over….

Margrite Kalverboer, 24 juni 2026

kinderombudsman

Ik ben kennelijk een "Über-Wappie".

Ik kan het positieve oordeel over Margrite Kalverboer namelijk absoluut niet delen. Ik zal mijn kritische beschouwing  puntsgewijs weergeven.

1. Ze voert absoluut een gepassioneerd, maar zeker voor een hoogleraar, veel te emotioneel, betoog over de belangen van kinderen. En bevestigt dat kinderen zeker geen prioriteit hadden; noch bij het Kabinet, noch bij de tweede Kamer, noch in de media. Noch bij de adviseurs zoals OMT, PO/VO-raad, RIVM etc. etc.
   En je voelt haar machteloze woede, dat ze eigenlijk nergens wat in de melk te brokkelen heeft en geen echte toegang heeft tot "de macht".
2. Vervolgens blijkt haar betoog geheel gebaseerd te zijn casuïstiek; weliswaar ca. 2.000 per jaar, maar nog steeds casuïstiek. Op de (herhaalde) vraag over cijfers, c.q. extrapolatie en/of generalisatie c.q. impact naar de hele Nederlandse bevolking geeft ze totaal niet thuis. Van een hoogleraar mag je toch echt wat anders verwachten….
3. Niettemin had het gesprek meerwaarde, maar anders dan wat Marianne en Maurice betoogden:
   1. ze legde duidelijk bloot dat de meeste kinderen eigenlijk helemaal niet zo veel last hadden van de lockdown; integendeel: ze kregen eindelijk aandacht van papa en mama.
   1. ze maakte wel duidelijk dat kwetsbare kinderen uit "lelijke milieus" met geweld e.d. wel echt heel veel slechter af waren; dat zijn er volgens haar schatting ca. 100.000. Dat is natuurlijk zeer ernstig.
   1. ze maakte duidelijk dat het "praktisch onderwijs" (MBO) zeer zwaar was getroffen.
   1. ze maakte ook duidelijk dat niet eens de cognitieve achterstand, maar vooral de sociaal-emotionele ontwikkeling van de middelbare scholieren een enorme knauw/achterstand had gekregen.
   1. het meest interessante en relevante was wellicht dat bij het afschalen van zorg, kinderen en ouders meldden dat ze beter af waren! Weer een indicatie van het failliet van de jeugdzorg. Alleen de afschaling van de GGZ jeugdzorg was wel heel problematisch
4. Met haar betoog ondergraafde ze in feite zelf voor een groot deel de urgentie van "nooit meer lockdown" voor kinderen. Haar betoog impliceert dat je alleen voor enkele categorieën nooit een lockdown moet afkondigen.

Paul Rosenmöller, 24 juni 2026

voorzitter VO-raad

Het oordeel over deze man van Marianne en Maurice  kan ik volgen. Een zeer welbespraakte ex-politicus die zich overal handig uit redde, m.u.v. enkele passage waar hij duidelijk aarzelde (en ik vermoed gewoon niet de waarheid vertelde [of hij {nog meer} contact had gehad met ministers en tweede kamer leden].

Zijn uitspraak dat de sluiting op 15 maart 2020 "onhoudbaar" was, getuigt van zeer slappe knieën. Als hij later vertelt dat als je het goed uitlegt, je mensen best mee krijgt, staat daar haaks op. Het feit dat de FMS intervenieerde over het OMT-standpunt heen, waardoor ook de vakbonden de angst onder leraren als argument hanteerden, had zeker door Rosenmoller gepareerd moeten worden als hij het belang van kinderen zo hoog acht(te). Desnoods door OMT en FSM in één hok te zetten. Zeker omdat FMS later ook nog excuses heeft aangeboden, had dat soelaas geboden.

Zijn uitspraken, met de kennis van nu, over "nooit meer scholen" sluiten getuigt ook van inconsistentie. De mega-schade was echt al in mei/juni 2020 bekend. Toch ging hij met de volgende 2 sluitingen tamelijk geruisloos akkoord! Hij had, i.t.t. Kalverboer, wel makkelijk toegang tot alle media en politici [hij appte zelfs Rutte en De Jonge]. En hij beschikt(e) over een ijzersterke en scherpe retoriek Maar hij deed het niet. Verschool zich achter Arie Slob, minister voor onderwijs en achter de "eenzijdige virologische en medische wetenschappers".

Ook zijn uitspraken over 1,5 meter en vaccinaties getuigen dat hij nog steeds niet door heeft hoe ongehoord onwetenschappelijk de totale aanpak van het Corona-beleid was. terwijl hij zich herhaaldelijk  achter "de wetenschap" verschool.

En de commissie liet hem herhaaldelijk met dit soort inconsistenties wegkomen.

Terug naar boven

---

Arie Slob, 26 juni 2026

Minister voor PO en VO

De schijn van zorgvuldigheid versus de harde realiteit
Oud-minister Arie Slob schetst in zijn verhoor het beeld van een uiterst zorgvuldig besluitvormingsproces. Hij spreekt vol bewondering over de OMT-experts – “de beste mensen die Nederland heeft” – en benadrukt de goede samenwerking in de ministerraad. De trojka (Wouter, Wiebes en Wopke) was volgens hem feitelijk vaak een bondgenoot, al framet hij dat consequent niet als “tegenover” Rutte, De Jonge en Grapperhaus.

De realiteit die uit de opgevraagde e-mails en appjes naar voren komt, is echter compleet anders. Waar Slob spreekt over harmonie en bondgenoten, tonen de documenten harde confrontaties. Ook zijn irritatie over het Haagse lekken laat zien dat de politieke druk destijds de overhand had. Het contrast tussen zijn milde herinneringen en de destijds schriftelijk vastgelegde strijd is pijnlijk groot.

Hij benadrukt dat het besluitvormingsproces zorgvuldig was en dat, ondanks informele Catshuis-beraden, pas in de MCCb en de ministerraad écht besloten werd. Gevraagd naar concrete voorbeelden waarbij in MCCb of het kabinet nog een wezenlijk nieuwe koers werd gekozen, kon hij ondanks herhaald aandringen geen enkel voorbeeld geven. Het Catshuis was volgens hem logischerwijs vaak koersbepalend: daar zaten de meest betrokken bewindslieden die al brainstormend tot voorlopige conclusies kwamen. Dat gold ook voor andere grote dossiers; zo noemde hij stikstof.

Het omzeilen van de kernvraag over schoolsluitingen
Het verhoor legt een fundamenteel gebrek aan concrete verantwoording bloot. Slob erkent dat er vooraf geen specifiek zicht was op het effect van schoolsluitingen op de R-waarde; het was slechts onderdeel van een breder ‘pakket’. Sterker nog, uit e-mails blijkt dat zo’n sluiting destijds “niks deed” of “nauwelijks iets” voor de cijfers.

Wanneer de commissie doorvraagt over de concrete afweging tussen schoolsluiting en alternatieve maatregelen, geeft Slob niet thuis. Hij praat vakkundig om de hete brij heen. Zelfs de felle bewoordingen van Hugo de Jonge over de “enkelband” of “thuisbubbel” voor het onderwijs worden door Slob lachend afgedaan als een ongelukkige formulering. Hij ontkent daarmee de algemene wijsheid dat informele woordkeuze vaak veelzeggend is over achterliggende motieven.

Hij benadrukt dat OMT-adviezen niet heilig waren: er is minimaal vijf keer van afgeweken. De eerste schoolsluiting gebeurde onder druk van de Federatie Medisch Specialisten en vakbonden, tegen het OMT-advies in. Het heropenen kostte hem vervolgens veel buikpijn omdat het te lang duurde. Bij de derde sluiting eiste hij daarom een harde heropen-deadline.

Hij is erg boos over Kinderombudsman Margrite Kalverboer, die suggereerde dat kinderen buiten beeld bleven. Slob stelt dat hij juist direct na 19 maart 2020 alles op alles zette voor kwetsbare kinderen, onder meer met wethouders van grote steden, en na lange strijd de 1,5-meterregel nuanceerde voor praktijkonderwijs. Dat mag voor hem persoonlijk gelden – de realiteit is dat hij toch drie keer een “nederlaag” leed en de scholen dicht gingen.

De paradox van de derde schoolsluiting
De verklaringen rondom de derde schoolsluiting zijn opmerkelijk inconsistent. Slob noemt deze sluiting enerzijds een “nederlaag”, maar stelt direct daarna dat hij het er op basis van de medische cijfers wel mee eens was. Dit is een tegenstrijdige redenering. De IC- en ziekenhuiscijfers waren destijds namelijk niet zo zorgelijk als bij eerdere golven, en zijn eigen ambtenaren adviseerden negatief: de maatschappelijke schade was groter dan de medische winst, zeker omdat Omikron besmettelijker maar veel minder ernstig was. Toch koos Slob voor een politiek compromis.

De werkelijke motivatie blijkt achteraf bizar: scholen moesten een week voor Kerst dicht om te voorkomen dat kinderen direct aan het begin van de kerstvakantie hun (groot)ouders zouden besmetten. Het onderwijs werd hier effectief als sluitpost voor een gezinsprobleem ingezet, ondanks Slobs eigen belofte tot het uiterste te strijden voor open scholen. Hij stond daarbij ook onder grote druk van vakbonden, die vaak strengere maatregelen eisten. Scholen weken soms af van het beleid, maar dat betrof volgens Slob hooguit een twintigtal incidenten.

Hij meldde dat er vaak strijd was over welke vragen aan het OMT mochten worden gesteld; OCW kreeg daarbij relatief veel ruimte. Het is merkwaardig dat daar überhaupt strijd over was. Het OMT adviseerde kennelijk sterk op basis van politiek gestelde vragen. Wat zegt dat over de onafhankelijkheid van het OMT? Op verheldering van adviezen op verzoek van ministers werd in dit verhoor niet doorgevraagd.

De ontwijkende herinnering
Gedurende het hele verhoor hanteert Slob een strategie van selectieve vergeetachtigheid en relativering. Kritische e-mails, zoals de opmerking dat het maar de vraag was of er na Kerst nog wel een minister van Onderwijs zou zitten, worden door hem ontkend of sterk gerelativeerd (“lief dat ze zich zorgen om mij maakten”). Hij claimt zich cruciale momenten van politieke hoogspanning niet scherp te herinneren en vlucht in algemeenheden over collegiaal bestuur.

Ook bij het dossier schoolventilatie – een post van €21 miljard– kiest hij voor de lach en de nuance door zich te distantiëren van Maurice de Hond, in plaats van inhoudelijk verantwoording af te leggen over het trage beleid.

Conclusie
Het verhoor van Arie Slob blinkt uit in uiterlijke beleefdheid, positiviteit en lofprijzingen aan het adres van zijn oud-collega’s. Onder deze laag van ‘mooipraterij’ schuilt echter een minister die de meest kritische vragen perfect weet te ontwijken. Op momenten dat de commissie de vinger op de zere plek legt – botsende belangen met vakbonden, gebrekkige wetenschappelijke onderbouwing en het negeren van negatieve ambtelijke adviezen – blijven concrete antwoorden uit.

Ook vier jaar later, als ambteloos burger, zet hij geen enkel vraagteken bij de risico’s van de massa-vaccinaties, de toen al bekende onzinnigheid van de Omikron-lockdown en de dubieuze belangenafweging bij de lockdowns in het algemeen. EZK-berekeningen wezen immers uit dat juist de schoolsluitingen en de daarmee gepaard gaande welvaartsdaling voor grote groepen leerlingen meer gezonde levensjaren kostten (ruim 620.000 Qaly's) dan ze aan uitstel van sterfte bij comorbiditeitspatiënten opleverden (ca. 100.000).

Hij komt uit dit verhoor naar voren als een tragische figuur: hij heeft hard gevochten, hier en daar kleine overwinningen geboekt, maar de grote gevechten over de schoolsluitingen steeds verloren – terwijl hij innerlijk toch grotendeels achter de besluiten stond, ondanks dat hij zich de enorme schade voor leerlingen zeer goed realiseerde.

Terug naar boven

---

Nienke Luijckx, 26 juni 2026

ex-voorzitter LAKS (Landelijk Aktie Komitee Scholieren)

Het is op zichzelf natuurlijk opmerkelijk en positief dat een meisje van toen 16 jaar aan de beleidstafels van OCW zat. En het is goed dat zij nu, vijf jaar later, alsnog aandacht vraagt en krijgt voor de enorme schade die aan scholieren is toegebracht.

Toch kan ik niet meegaan met de lof die bijvoorbeeld Maurice de Hond en Marianne Zwagerman over haar uiten. Met haar 23 jaar spreekt Nienke Luijckx als een volleerd politica in ambtelijk-positief, de-politiserend jargon: “uitdagingen”, “ingewikkelde dilemma’s”, “onhoudbare medische situatie”, “veerkrachtige generatie”, “structurele schade”, “grote middengroep”, “solidariteit die zijn tol heeft geëist” en vooral “medische adviezen waren leidend”.

Ze kreeg “echt buikpijn” van de “hartverscheurende signalen” en mails over “grote uitzichtloosheid en diepe eenzaamheid”, angst- en eetstoornissen, suïcidale gedachten en huiselijk geweld. Ze noemde de tweede schoolsluiting “te lang” en “niet verdedigbaar”. Maar het blijft bij milde constateringen.

De echte woede over het onrecht, de disproportionaliteit en de wetenschappelijke zwakte van het gevoerde beleid ontbreekt volledig. Wat dat betreft is het een schril contrast met de veel oudere Margrite Kalverboer, die uit machteloze woede venijnig uithaalde naar de beleidsmakers.

Een veilige getuige
Luijckx is het schoolvoorbeeld van een veilige getuige. Ze tast de wezenlijke paradigma’s van de beleidmakers tijdens de crisis niet aan: de Rule of Rescue (elke mogelijke besmetting voorkomen, ongeacht de collateral damage), de paniek-gedreven besluitvorming, de angstcultuur en het voortdurende excuus “we wisten het niet”. Terwijl in april 2020 al zoveel meer bekend was dan steeds wordt gesuggereerd.

Maurice de Hond en anderen wezen al begin april 2020 op de beperkte rol van scholen in de transmissie en de desastreuze neveneffecten. Zelfs de oorspronkelijke WHO-richtlijnen (geen lockdown, of hooguit extreem kort, omdat de schade altijd groter is dan de winst) en studies over aerosoltransmissie en het relatief lage risico voor kinderen en jongeren werden genegeerd of selectief gebruikt. Een veel te hoge IFR werd minstens een half jaar te lang gebruikt in de Nederlandse modellen. De Great Barrington Declaration (oktober 2020) pleitte internationaal expliciet voor focused protection in plaats van brede lockdowns en schoolsluitingen, met steun van honderden epidemiologen en medisch wetenschappers.

In plaats daarvan bleef het beleid vasthouden aan maximale voorzorg, ook toen de data allang een genuanceerder beeld gaven.

Waarom hadden de meeste ZZP’ers, muzikanten en horeca-medewerkers in 2020 al direct door dat de besluiten op drijfzand waren gebouwd, fundamenteel niet deugden en disproportioneel waren – terwijl Nienke Luijckx, toch bovengemiddeld intelligent en direct betrokken, zich nu nog steeds niet veel harder afzet tegen het aangedane onrecht?

Luijckx had, als direct betrokkene die “buikpijn” had van de ellende, bij uitstek de positie om dit aan te kaarten. In plaats daarvan kiest ze voor begrip voor het systeem: medische adviezen waren leidend, jongeren waren solidair, het was complex. Daarmee bevestigt ze onbedoeld het narratief dat de schade “noodzakelijk” en “onvermijdelijk” was – precies de conclusie die de beleidsmakers graag horen.

Waarom deze mildheid?
Of ze is een keurig, aangepast meisje dat nu braaf meedoet in het systeem. Of ze is, zoals Renske Leyten het noemde, grondig “kapot gecoacht” voor dit verhoor, zodat ze alleen brave, binnen-de-lijntjes-uitspraken doet. Ze studeert sociologie en rechten – klaargestoomd voor de linkse deug-elite, waar genuanceerde, system-conforme reflectie hoger scoort dan fundamentele kritiek op het coronabeleid.

Conclusie
Nienke Luijckx is een sympathieke, welbespraakte getuige die oprecht geraakt is door het leed van haar generatie. Ze heeft bijgedragen aan meer aandacht voor scholieren. Maar als kritische beschouwer van het beleid stelt haar verhoor teleur. Ze fileert niets wezenlijks. Ze ontmantelt geen enkel dominant paradigma. Ze houdt het bij persoonlijke verhalen en milde kritiek, verpakt in ambtelijk jargon.

Terug naar boven

---

Femke Halsema, 29 juni 2026

Halsema en de Rule of Rescue: een fatale geestesgesteldheid

De kern

Marianne Zwagerman stelde de vraag die boven elk verhoor hangt: hoe kon deze massapsychose niet worden tegengehouden? Hoe kon iemand als Halsema — met toegang tot álle informatie, met een scherp analytisch vermogen, met het juiste rechtsstatelijke kader en met zichtbare gewetensnood — tóch blijven meewerken?

Het antwoord dat Halsema zelf gaf, is onthullender dan ze waarschijnlijk besefte: ze vond en vindt het, in weerwil van haar felle en goed doordachte kritiek, uiteindelijk grotendeels goede besluiten. Waarom? Omdat de IC's vol lagen en er mensen doodgingen. Dit was geen kwestie van Befehl ist Befehl of blinde onderhorigheid aan de ministerraad, zoals Zwagerman veronderstelt. Nee, Halsema was zelf diep overtuigd van de noodzaak.

Daarmee is zij het schoolvoorbeeld van de Rule of Rescue: het psychologische en morele mechanisme waardoor bestuurders disproportioneel ingrijpen om zichtbare, acute slachtoffers te redden, terwijl ze toekomstige, diffuse maar zeer reële schade negeren. Orr en Wolff (2014) beschreven het al: een verdrinkend kind hier en nu uit de rivier halen voelt als een absolute morele plicht, maar tien anonieme verdrinkingen over tien jaar voorkomen voelt abstract.

De constant gecommuniceerde dreiging van massale medische horror op de IC-afdelingen werkte verlammend op Halsema's kritische denkvermogen. Om die vermeende horror te bezweren, accepteerde ze blindelings maatregelen zonder enige wetenschappelijke basis: de 1,5 meter, mondkapjes in de buitenlucht, de invoering van 2G en 3G. Daarmee veronachtzaamde ze het utilistische principe dat de diffuse, toekomstige schade — de verwoeste mentale gezondheid van een hele generatie jongeren, de uitgestelde zorg voor duizenden hart- en kankerpatiënten — een vele malen grotere medische catastrofe vormde dan de crisis die ze probeerde te bezweren.

De ultieme ironie: de angst voor medische horror leidde tot een stelsel dat zélf horror produceerde. Reguliere patiënten met een goede prognose werden verdrongen door gecorrumpeerde triage — de reguliere medische ethiek maakte plaats voor een Corona-eerst-beleid ten gunste van multimorbide coronapatiënten met een zeer korte levensverwachting. Er zijn, aldus prof. Armand Girbes (intensivist VUMC), nog nooit zo veel patiënten zo totaal zinloos en onder erbarmelijke omstandigheden op de IC's overleden als in de coronatijd. En dat maakt het juist zo ernstig.

Openhartig, maar loyaal tot het bot

Halsema onderscheidde zich in één opzicht wezenlijk van vrijwel alle andere getuigen: ze sprak zonder meel in de mond. Haar kritiek op het beleid was scherp en concreet:

• Jongeren en kwetsbaren werden ernstig veronachtzaamd. Juist in de regio's was dat zichtbaar en voelbaar — een punt dat naadloos aansluit bij wat Kalverboer eerder betoogde.
• De maatregelen namen idiote, inconsistente vormen aan: de avondklok, bijeenkomsten tot 24.00 uur, samenscholingsverboden buiten — niet te handhaven, disproportioneel en volgens haarzelf ook nog ronduit ineffectief en dus onzinnig.
• De machtsoverdracht naar de veiligheidsregio's was problematisch en onrechtsstatelijk. De voorzitters van de regio's zetten in feite de burgemeesters en gemeenteraden van de regiogemeenten buitenspel; democratische controle ontbrak volledig. In het begin vond ze dat nog te rechtvaardigen vanwege de onzekerheid en de grote medische crisis, maar met elke verlenging werd het problematischer. Toen landelijke wetten de noodverordeningen vervingen, werd het alleen maar erger: sturing van bovenaf, regio's hadden staatsrechtelijk nog slechts uit te voeren. Geen invloed meer, geen tegenspraak.
• Vanaf dat moment werden de maatregelen steeds repressiever, met een obsessieve nadruk op handhaving. De Tweede Kamer speelde daarin bepaald geen goede rol — die gaf er nog een extra zwieper aan. Waar de rechtsstaat normaal burgers moet beschermen tégen de overheid, werd de overheid zélf een instrument van repressie.

Allemaal vlijmscherp door Halsema geanalyseerd.

Crisisinflatie en het veiligheidsberaad

Een belangrijk punt dat Halsema scherp benoemde was het fenomeen van crisisinflatie (de term die de Commissie gebruikte). De overheid ontwikkelde tijdens Corona de neiging om álles een crisis te noemen, zodat er harder en makkelijker kon en kan worden ingegrepen via het veiligheidsberaad — zoals bij de "asielcrisis". Grip-4-scenario's werden houtje-touwtje met noodverordeningen afgehandeld. Zeer kwalijk volgens Halsema: gebrek aan democratische controle en een overheid die zich tegen de eigen burgers keert.

Het Museumplein als keerpunt

Halsema had grote moeite met het schoonspuiten van de "lieve mensen" op het Museumplein. Ze analyseerde scherp dat dít het moment was waarop de bevolking er genoeg van kreeg — en waarop een groot, blijvend wantrouwen tegen de overheid en de bestuurlijke elite ontstond. Ze rekent zichzelf daar nadrukkelijk toe.

Maar hier wringt het. Ze zag het gebeuren, ze analyseerde het feilloos, ze voelde gewetensnood — en ze voerde toch uit. Haar verweer: de maatregelen waren democratisch tot stand gekomen, en als het lokale bestuur onderling gaat ruziën bij toenemend protest en polarisatie, maak je de situatie alleen maar erger. Een streep trekken of aftreden? Effectief zou het niet zijn geweest, want haar plek zou "gewoon" door iemand anders zijn ingenomen. Kijk naar Mona Keijzer: die trad af, en het beleid veranderde geen millimeter.

Dat is een pragmatisch argument. Maar het is óók een excuus dat elk verzet bij voorbaat zinloos verklaart. Als de burgemeester van de hoofdstad, met haar statuur en publieke platform, géén verschil had kunnen maken — wie dan wel?

Wat ze níet zag — of niet wílde zien

Ondanks al die scherpe analyses nam Halsema keer op keer de foute afslag: het Museumplein schoonvegen, de 1,5 meter in de parken en de avondklok handhaven, 2G invoeren. Geen fundamentele kritiek op de irrationaliteit van de 1,5 meter, de vaccinatiedrang of de disproportionaliteit van het hele bouwwerk. Ze was het zelfs met het grootste deel van het beleid gewoon eens, zo benadrukte ze expliciet. Sterker nog: ze wilde in de zomer van 2020 een mondkapjesplicht. Buiten! "Baat het niet, dan schaadt het niet," zei ze over mondkapjes. Het sluiten van parken noemde ze desastreus — maar géén verkeerde beslissing. Ze baseerde zich bovendien deels op het Red Team, met zijn alarmistische en in feite nog eenzijdiger medische insteek dan het OMT.

De weerbarstige realiteit dat mensen op de IC lagen dood te gaan, liet voor haar "geen ruimte voor vrij gesprek". Een uitspraak die niet valt te rijmen met haar eigen kritiek dat het OMT een te eenzijdig medische focus had en het kabinet te eenzijdig besliste — ze was het dus zelf eens met die eenzijdigheid.

Van iemand met haar intellectuele kaliber mag je meer kritisch en consistent denkvermogen verwachten. Precies dát is de Rule of Rescue in actie: het acute, zichtbare leed verdringt elke ruimte voor kritische reflectie op de maatregelen zélf. Ook bij Halsema. Beter gezegd: zelfs bij Halsema.

De tragiek: disproportionaliteit zonder wegingskader

Femke Halsema was de meest openhartige, meest zelfkritische en meest intellectueel eerlijke getuige tot nu toe. Ze had gewetensnood en verbloemde dat niet. En tóch bleef ze meewerken; tóch vond ze het uiteindelijk goede besluiten.

Er was, ook bij haar, zeker een (vaag) besef van disproportionaliteit. Maar ze kon het niet hard maken; ze kon het voor zichzelf niet in het reine brengen. Want disproportionaliteit zonder objectief wegingskader is een hol begrip — en wordt direct geslachtofferd zodra er ook maar één persoon in nood is. Het utilistische denken — tien toekomstige doden wegen tien keer zo zwaar als één dode nu — werd verramsjt. Door iedereen: Halsema, Slob, Kalverboer en het hele stelsel.

Marianne Zwagerman, Maurice de Hond en veel andere critici van het beleid hebben dit mechanisme ook niet in beeld. Men zoekt externe oorzaken: kwade opzet, samenzwering, incompetentie, internationale krachten. Maar Halsema liet zien dat het erger is; dieper zit; persoonlijker is. Overtuigde, intelligente, principiële mensen namen disproportionele besluiten omdat ze dachten dat het zo moest. Goede bedoelingen, geen kwade opzet, geen domheid, geen ontbrekend gevoel voor burgerlijke vrijheden, en een groot ongemak over het verlies van rechtsstatelijkheid — en toch die foute besluiten.

De Rule of Rescue is verleidelijk omdat ze zich vermomt als morele urgentie. Maar morele urgentie zonder utilistische toets is morele willekeur. Zolang dát inzicht niet doordringt, blijven commissies, processen, protocollen, verhoren en aanbevelingen symptoombestrijding. Medische voorbereiding moet beter, gedragswetenschappers moeten aan tafel, lokale en nationale democratie moet blijven functioneren — allemaal waar. Maar de kern blijft onaangeroerd.

Hoe het wél kan: kosten-batenanalyses

De echte les van Halsema's verhoor is dat een systeem waarin zelfs de meest kritische geesten gevangen blijven in de Rule of Rescue, fundamenteel herzien moet worden. Dat begint met erkennen dat goede bedoelingen en volle IC's geen vrijbrief zijn om het utilistische denken — dat bij het ministerie van VWS vóór Corona bij bijna elke beleidskeuze usance was — op te schorten. Van elke maatregel, en zeker van ingrijpende maatregelen, moet een kosten-batenanalyse worden gemaakt. Niet achteraf, maar vooraf.

Dat kán, want het ís gedaan: ambtenaren van het ministerie van EZK maakten eind maart 2020 zo'n analyse, samen met ambtenaren van VWS en Financiën, zoals ze bij ingrijpende beleidsvoorstellen gewend waren. Maar de studie mocht niet geopenbaard worden. Hun berekening was dramatisch en achteraf tamelijk exact: er zouden ca. 100.000 levensjaren worden gered door de lockdown, en er zouden er ca. 620.000 verloren gaan. Precies zoals Orr en Wolff in 2014 betoogden.

Dit scenario zal zich bij elke grootschalige crisis herhalen, zolang het Rule-of-Rescue-denken in de hoofden van beleidsmakers, media en burgers niet wordt vervangen door een utilistische benadering.

Bronnen:
Orr & Wolff (2014), Reconciling cost-effectiveness with the rule of rescue: the institutional division of moral labour.

https://www.researchgate.net/publication/271918715_Reconciling_cost-effectiveness_with_the_rule_of_rescue_the_institutional_division_of_moral_labour

Ministerie van Economische Zaken en Klimaat (eind maart 2020). Maatschappelijke kosten/baten analyse MKBA COVID-19 maatregelen, versie 1 en 2. (Voorspelling: ca. 100.000 gewonnen levensjaren vs. ca. 620.000 verloren levensjaren door lockdownbeleid.) Min EZK Maatsch Kosten Baten Analyse 1 en 2.pdf

of  https://janvdzanden-my.sharepoint.com/:b:/g/personal/jan_janvdzanden_onmicrosoft_com/IQBJYx2RkHdlRY-TAdCs_w37AWOHYqx8AobgdgVeESgukbE?e=g0gLiw ).

Achtergrond artikel/FAQ bij publicatie EZK kosten/baten analyse en de Rule of Rescue.

0 FAQ bij BlckBx video.docx

Terug naar boven

---

Voetnoten

• 1
  Zie het artikel van juli 2021: Voormalig CBS-directeur duidt huiveringwekkende cijfers