A razor-sharp analysis of science, politics, power and conspiracies

Heel af en toe kom je denkbeelden tegen die je zo uit hart zijn gegrepen dat je er iets mee moet. Zo ook deze 'autorit' op YouTube waarin Jelle van Baardewijk zijn gedachten laat gaan over politiek, wetenschap, macht, beleid en kritiek daarop, anno 2022. Zeker met het oog op de actuele discussie over het democratisch verbieden van politieke partijen. Voor mensen die niet graag video's kijken of daar gewoon geen waarde aan hechten (belangrijke doelgroep!) heb ik een transcriptie (ook downloadable as PDF) of his arguments:

Het is mij natuurlijk ook opgevallen dat er tegenwoordig te pas en te onpas wordt gesproken over alternatieve feiten, nepnieuws, complotten... Van de week, door een rapport van de NVTC over de dreiging van jihadisme en complotten - aan de ene kant denk ik: natuurlijk, ja dat is maar goed ook zo'n rapport, maar als je ziet hoe dat wordt opgepakt dan in het nieuws en hoe zo'n categorie van complotten wordt uitvergroot, ja dan zou ik daar toch wel wat kanttekeningen bij willen maken.

That has to do with the following. In the Netherlands, we have ended up in a system where criticism is difficult. There are people everywhere who supposedly 'think critically' but if you really have criticism, for example on gender, on diversity, on sustainability, so criticism of the liberal and woke worldview, so if you have some more socially conservative criticism, then yes, there doesn't really seem to be an ear for that. That criticism is downplayed, even ridiculed.

I read a booklet by Kim Putters, a professor and chairman of the SER, one of the most powerful men in the Netherlands. In a review column by Martin Sommer I even read: "Actually, you have to read Kim Putters to know how the driver in the Netherlands will think on average in the coming years". Well, that is of course a compliment and a criticism if that is said about your book. But in that book about the Bv Nederland and the need to tell a bigger story about our country, Kim Putters says all important things. For example: governance problems in the Netherlands that we want to solve by throwing a bag of money and then we think: 'well, money will solve it' and of course we know that that is too simple.

Zo benoemt hij nog een aantal dingen, bijvoorbeeld ook het punt van Robbert Dijkgraaf: ‘we moeten naar een herwaardering van mbo-ers’. Maar het boek eindigt met een voor mij toch wel heel onverwachts punt. De schellen vielen me van de ogen. Kim Putters zegt ‘Ja, kritiek, kritiek… als bestuurder moet je eigenlijk helemaal niet te veel kritiek lezen. De opiniepagina's, de YouTube programma's, de discussietafels op tv: je kan ze maar beter negeren. Want (zegt Putters) het gaat toch om de stille meerderheid in Nederland. Als bestuurder moet je eigenlijk nadenken over de data gegenereerd door het sociaal cultureel Planbureau en bijvoorbeeld door het RIVM over hoe mensen problemen percipiëren, over problemen elkaar zitten en naar aanleiding van die ‘feiten’ moet je koers houden als bestuurder. Die criticasters op opiniepagina's, ja, die polariseren alleen maar. Die hebben kritiek, die denken niet mee dus je moet terug naar de feitenbasis van die onderzoeksbureaus van de overheid.’

If you know those research agencies a little bit, you also know very well that there are often all kinds of studies that are not really interpreted, put in a larger story, in the key of a larger story. That's where the problem of conspiracies actually arises. The truth claim of our public institutions is intolerant, is exclusive. So what happens to critics? They radicalize. They say: 'Yes, but how come you don't listen to us?'

I myself have been trying for years, together with Ad, to explain why the Anglicisation of universities is a major problem. However, that also partly causes people to be receptive to alternative facts because there are very few scientists who can still make contact with citizens about real existing problems.

Tuurlijk ben ik voor meertaligheid maar wel tegen de dominantie van het Engels - maar zo'n discussiestuk kun je in Nederland alleen maar via de opiniepagina's inbrengen. Bestuurders luisteren niet, die denken: ‘Ja die critici, die overdrijven, het zal zo'n vaart niet lopen’.

So you see those labels: populism, alternative facts, fake news, those are disqualifications of people who bring in arguments. And then I also know that some people fabulize a bit and are not so faithful to the truth and we try that with the new world. I'm definitely trying to do it. I am truly true to the truth. I study my way around and I like that and I'm also happy that I get paid for it - not for The New World but for my work at the university and the college so I'm truthful and I stand up for that.

But of course you see that sometimes there is really truth value in more speculative interpretations of facts. You can't really say that anymore within the regions of higher education. But also not within the media. For example. what is hidden behind von der Leyen's apps. What is the importance between the EU and big Pharma, what are the model truths and variables behind the Corona admission ticket. Why are they not transparent? Isn't it just openness; the openness, isn't that the core value of science, isn't that what Karl Popper says is falsifiability? Enable the rebuttableability of your own models.

Yes, the answer is: yes, that is scientificity. So you can see that in our knowledge institutions up to and including deep in the RIVM there is a certain intransparency. That is at odds with the truth. So I actually think that a lot of those knowledge institutions themselves take a run with science, I turn it around! The critical position that we very often take at The New World is actually an attack on their scientificity! That's no small criticism...

Nou is het wel zo: je kunt ook gaan fabuleren en te ver aan de haal gaan met feiten die je gaat lezen in de lens van een opgeblazen hyperbolische theorie. Dan kom je bij thema's als een kleine elite die dit land stiekem in de greep houdt, bij een echt complot. Maar ook daar vind ik dat een intellectueel als taak heeft om mee te wikken en te wegen wat de feiten en interpretaties zijn en wat bepaald ogenschijnlijk nepnieuws toch boven water tilt, aan angsten en verlangens van mensen. En mensen op die manier ook moet helpen om de wereld beter te begrijpen. Maar het tegenovergestelde is aan de hand: je ziet nu heel snel dat wanneer je kritiek hebt, laat staan radicale kritiek, dat je dan eigenlijk wordt gediskwalificeerd, belachelijk wordt gemaakt want de echte kennis, ja dat is toch de kennis van de beleidsmakers en de academici.

Het is wel duidelijk wat waar is en wat onwaar, wat juist en onjuist. Maar dat is eigenlijk een politisering door hoogopgeleiden van de laagopgeleiden - het is gewoon klassenshit. Het is gewoon echt klassenshit. Het is namelijk zo dat wanneer iemand niet echt trouw is aan de feitenbasis en inderdaad wat fantasierijk in de interpretaties, dan gaat iemand gewoon complotten aanhangen. Dan kun je daar ofwel wel verstandig en consciëntieus op reageren, vanuit de combinatie van oprechte zorg over de wereld en hoe mensen die wereld interpreteren, of je kan er streng op reageren: afwijzend. Waarom zou dat eerste nou niet veel beter zijn dan dat tweede? Ik méén het.

In my opinion, science itself is organized skepticism at its core and the escalation to cynical criticism, to existential despair, ultimately also to conspiracies- that escalation is just imitable, you can just follow it. You can understand that, as an academic.

At The New World, that's why I try to take people really seriously, no matter what they say, and you can check how people draw conclusions. It's far too easy to reject.

Ik vind daarom ook echt een mysterie waarom bepaalde zaken onopgehelderd blijven in media en Politiek. Bijvoorbeeld die Nordstream pijpleidingen, wat weten we daar nou van? Daar zijn gewoon onderzoeksrapporten over. Ik vind ook dat de WEF-spanningen, the World Economic Forum verhalen zo groot zijn inmiddels, onder mensen, die echt bang zijn over de greep van grote kapitalisten over de ruggen van onze boeren, dat je die verhalen serieus moet nemen. Je moet ze wegen, je moet bedenken wat is hier, wat speelt hier. Maar wat gebeurt er als je zo'n verhaal serieus neemt? Dat is ‘belachelijk’ weet je wel. Dat is… ja dan dan denk je niet ‘methodisch’. ‘Waar ben je mee bezig? Je blijft niet bij de feiten!’

That's how highly educated people think nowadays.

Let it sink in how sad that actually is, what a grandiose narrowing of our view our culture has ended up in. In the end, it has to do with that point that I just connected to my reading experience at that BV Nederland book by Kim Putters. Really an interesting book but that ending - again, the scales fell off my eyes - that the driver actually thinks (at least through Kim Putters): "Yes, if you really criticize and polarize, yes, that's not what it's about, that's but the media you shouldn't think too much about that". That is actually a depoliticization of public space, a proposal to depoliticize public space.

Juist door dit te bediscussiëren en te interpreteren wat de feiten zijn in een bepaald dossier kom je verder: wat is nou stikstof precies? Hoe komen die Natura 2000-gebieden tot stand? Als je dat soort discussies niet meer mag voeren omdat ze snel ook raken aan grote vraagstukken: systeemsamenhang, belangen van universiteiten, universiteit van Wageningen die deels ook gefinancierd wordt door Campina… Dat soort vraagstukken, zo'n integrale analyse waarbij je je ook moet bedenken wat de rol van de macht is en van het kapitaal hierin, dat soort analyses kun je niet maken als je bij de zogenaamde ‘feiten’ blijft.

Het is helemaal niet erg om zo'n integrale politiserende interpretatie na te streven. Je moet geen aanhanger worden van complotten denk ik, dat is een stap te ver, maar je moet moet ze wel bestuderen.

Conspiracies are just hyperbolic theories, they are radical hypotheses. You don't debunk them by rejecting them, you debunk them by studying, looking, pondering and weighing them: what's in this why people find that attractive? Is this wappie or is a conclusion being drawn here that is intuitively not that stupid at all?

Jelle van Baardewijk

People outside the universities are not stupid. That's kind of a very weird image, that you can only be smart within the models. Models are just methods, there are choices for variables, for starting points. People in the world who don't understand those models, they understand other things. There are several forms of knowledge, which you have to take with you. For that reason alone, you have to study skepticism, criticism, even conspiracies: what's in them? What are people's concerns?

Maar ja, dat kan niet in Nederland. Je hebt een soort bestuurs-/VVD-denkkader in Nederland dat gaat gewoon één kant op. En als je kritiek krijgt vanuit de woke hoek, dat iets niet divers genoeg is of hoe de duurzaamheids-apocalyps er toch nog een beetje beter ingeschreven kan worden - ja, dan wordt er wel geluisterd. Maar andersoortige kritiek, daar lijkt het machts/kenniscomplex in Nederland immuun voor te zijn. Buitengewoon zorgwekkend.

It also testifies to epistemic uncertainty [epistemic: taking into account the justification of claims]. It is precisely in the policy framework of the Netherlands that there is a deep uncertainty about what knowledge is because they would be very attached to those models because they themselves do not see it well. And then you get convulsive criticism of others who criticize it. We really live in that sense in a remarkably uncritical time.

Er is sprake van een waarheidscrisis. Je kan nog één waarheid spreken en als je daarover twijfelt, dan escaleer je al. Dan escaleer je al! Nou, als je dan de geschiedenis van de filosofie erbij betrekt en je leest bijvoorbeeld Aristoteles of Hegel, Nietzsche, dan merk je al zo'n, zó’n ander perspectief op wat het leven is. Zo'n ander perspectief ook op wat - zelfs wat tegenspraak is. Wat betekent het om om te gaan met macht en macht tegen te spreken.

Er is niet maar één manier van politiek bedrijven en kennis en onderzoek organiseren. Er zijn gewoon meerdere manieren, de hele geschiedenis getuigt ervan. Maar voor ons is dat een soort van voltooid verleden tijd. Plato? Leuk voor in de bibliotheek...

Yes, sorry. I think it is precisely in that tradition that you can learn very well that our current interpretation of capitalism and democracy and the public sphere, that that is only an interpretation. That this interpretation in his knowledge space is actually quite intolerant and has difficulty with other perspectives.

That is why The New World is so important to me, because you can find depth there, can talk things out with each other. You can listen to someone who just looks very differently at what motherhood is, what gender is, what transsexuality is, what nitrogen is. Follow your intuitions and listen to people what their intuitions are and how they express them and how they do that: with books or with art or with films. That's just mind-enriching, for myself to do as well. I notice that it also makes me more tolerant in a certain way, that I understand better why other people can sometimes really look at things very differently. That's great too. It's a pluriform world.

It is sad to note that so much policy has been born out of the spirit of 'there is no alternative'. It all has to be done in one way.

We are on a chosen path...

Jelle is the founder of The New World, a YouTube channel for in-depth conversations in a time of change. Donating to DNW can here.